پژوهش در آموزش
شمع

تقدیم به کنفرانس ملی پژوهش اجتماعی و فرهنگی در جامعه ايران

 

نقش ارزشیابی در بهسازی رهبری

 

محمد حسن محقق معین

مدیر عامل موسسه ارزشیابی توانمند ساز معین

 

محمد حسن محقق معین مدیر عامل موسسه ارزشیابی توانمند ساز معین 

 

دانشگاههای ما در ایران در رشته علوم تربیتی فارغ التحصیلانی با گرایش تکنولوژی آموزشی داشته اند. متخصصان تکنولوژِی آموزشی در سازمان ها و برنامه ها باید در برقراری پیوند آموزش به عنوان یک مداخله با عملکرد فردی و سازمانی کارکنان و راهبران سازمان ها  نقش شایان توجهی داشته باشند.این نقش به ویژه در طراحی،بسط،اجرا و ارزشیابی مداخله های غیر آموزشی با هدف بهبود سازمانی و بهسازی رهبری در قلمرو  هنوز نوبنیاد سازمان های یادگیرنده ، یادگیری سازمانی  جای دارد.بهسازی رهبری به عنوان مداخله ای در عملکرد و یادگیری از محیط کار در چارچوب فناوری نظام های آموزشی باید در دستورکار متخصصان تکنولوژی آموزشی در انواع کسب وکار ها در کشور قرار داشته باشد.

برنامه های درسی قصد شده و اجرا شده در این قلمرو در دانشگاهها ی ایران تا چه حد بهره مند از مفاهیم اخیرالذکر هستند؟فعالیت های  آموزش کارکنان و مدیران در سازمانهای ایران چطور؟این ها موضوعاتی مناسب برای پژوهش  و متاسقانه فراموش شده در این قلمرو آموزشی – پرورشی، اقتصادی – اداری  و  نیز فرهنگی - اجتماعی هستند؟همچنین می توان در مورد میزان سرمایه گزاری مطلوب در این قلمرو و سرمایه گزاری های انجام شده و کارائی و اثر بخشی آن و یا نرخ بازگشت سرمایه،  در این قلمرو ها تحقیق کرد.به هر حال این ها چالش هایی است که سازمان ها،برنامه ها،گروه ها و افراد در سطح وسیعی و میزان عمیقی با آن روبرو هستند.البته این چالش ها اختصاص به ایران نداشته و موضوعی است که در میان کشورها ، ملت ها و حتی  در سطح بین المللی مطرح است.

اما ارزشیابی و ارزشیابان چه نقشی در این قلمرو آموزشی،اقتصادی،اجتماعی،صنعتی و در یک معنا :کسب و کار دارند؟در برنامه ها و سازمان هایی که  حداقلی از فرهنگ ارزشیابی وجود داشته باشد و یا کارکنان و راهبران سازمان بخواهند این فرهنگ را ایجاد و تقویت نمایند،ارزشیابان می توانند آگاهی دهنده و حتی گسترش دهنده کیفیت و اثر بخشی برنامه های بهسازی رهبری در محیط های سازمانی باشند.

استفاده از چشم اندازهای سیستمی (نظام مند- سامانه ای) یکی از راهبردهای تاکید شده ارزشیابی در این عرصه است.برگزاری هزاران نفر ساعت آموزش کارکنان و مدیران  و توجه بر صلاحیت های ایده آل یک کارمند و رهبر شایسته  بدون توجه به هویت فردی آموزش گیرندگان بزرگسال و شرایط محیط  کار چه دستاوردی برای سازمان ها و برنامه ها داشته است؟ ارزشیابانی که درسازمان ها هستند و نیز ارزشیابانی که از بیرون برای کار به سازمان دعوت می شوند؛می توانند چشم اندازهای سامانه ای یا یکپارچه با نگاهی تمایز پذیر  برای تحلیل و گسترش برنامه های بهسازی در سازمان ارائه نموده و بکار برند. استفاده از یک برنامه الگویی بهسازی واحد و مشابه در همه سازمان ها و برنامه ها  تا کنون منجر به افزایش کارائی و اثر بخشی سازمانی نشده است. میزان های متفاوت آمادگی سازمان ها و برنامه ها برای یادگیری سازمانی را می توان از طریق ارزشیابی تشخیص و برنامه های بهسازی رهبری يكپارچه و سامانه ای متمایز برای انواع سازمان ها تدوین کرد. کارکردهای  چهار گانه ای را می توان برای چنین سنجشی برشمرد:

  • تسخیص میزان سازمان یادگیرنده بودن سازمان مورد بررسی
  • تشخیص علائق موجود در سازمان  مورد بررسی برای اجرای ارزشیابی ی تسهیل کننده یادگیری سازمانی
  • تعیین نقاط اتکای فرایندهای بررسی ارزشیابانه در سازمان مورد بررسی
  • تعیین حوزه های سازمانی نیازمند تغییر و توسعه در سازمان مورد بررسی

فنون و ابزارهای  کارآمد  و به روزی برای سنجش آمادگی سازمان ها برای یادگیری از محیط کار  قابل ارائه و استفاده است که در این مختصر نمی گنجد.آنچه به عنوان حسن ختام این یادداشت کوتاه مایلم مطرح کنم اهمیت کار دسته جمعی در بهسازی رهبری با رویکرد سیستمی است. رهبری بدون چالشِ کار دسته جمعی ی نظام مند که تحت تاثیر سیستم های مضاعفِ در حال تغییر و پیچیدگی بیشتر و نیز خصوصیات افراد پویا  در سازمان ها و برنامه ها می باشد ؛ امکان پذیر نیست.همین موضوع نیز به عنوان یک معضل نیازمند پژوهش برای پیدا کردن راه های اثر بخش و کارا برای به حداقل رساندن چالش ها است.

 

لینک این یادداشت در صفحه ویژه گفت و گو های کنفرانس

ویژه نامه کنفرانس ملی پژوهش اجتماعی و فرهنگی در جامعه ایران 

صفحه ويژه گفت‌وگوهای کنفرانس

 

نقدکی بر پاسخ کوتاه دکتر حبیب الله زنجانی به پرسش بلند ویژه‌نامه "کنفرانس ملی پژوهش‌های اجتماعی و فرهنگی در جامعه ایران"

محمد حسن محقق معین

عضو سابق هیأت علمی مرکز آموزش عالی امام خمینی(ره)  وزارت جهاد کشاورزی و مدیر عامل موسسه ارزشیابی توانمند ساز معین

 

1- در سئوال ویژه نامه ادعا نشده که پژوهش‌ها ی ملی اجتماعی و فرهنگی و طرح‌های ملی اجتماعی و فرهنگی یک مقوله هستند! در پرسش ارسال شده نحوه ارتباط چهار  مفهوم پژوهش های ملی،طرح های ملی،سیاست گذاری توسعه و برنامه ریزی توسعه مورد سئوال قرار گرفته است.طبیعی است که با توجه به تم اصلی کنفرانس، پرسشگر به دنبال چگونگی هم افزایی  و ارتقاء  نقش پژوهش در این فعالیت ها باشد.من طرح ملی را معادل برنامه های کوتاه مدت،میان مدت و حتی طرح های بزرگ موضوعی توسعه ای در سطح ملی معنا می کنم.

2-دکتر حبیب الله زنجانی در ادامه پاسخ خویش پرسش را تحریف و وارونه کرده است بدین معنی که چه نوع پژوهش های اجتماعی و فرهنگی می توانند به ارتقای سیاست گزاری ها و برنامه ریزی های توسعه بینجامند؟ و در پاسخ به این پرسش خودساخته به چند  ویژگی اشاره کرده است.در متن این ویژگی ها  متاسفانه دو مفهوم "برنامه" و "برنامه ریزی"  از هم قابل تمیز  نبوده و معادل هم به کار گرفته شده است.

3-  ویژگی مهم پژوهش ملی مناسب از نظر ایشان آن است که " هدف برنامه را حداقل در مقیاس کلی آن، به درستی بشناسند و در جهت یافتن راهبردهایی برای محقق ساختن آن حرکت کنند"مشحص است که  در اینجا پیش فرض نویسنده  "درستی هدف های برنامه" است! و پژوهشگر باید بی چون و چرا در پی یافتن راهبردهای محقق ساختن آن باشد.تجربه برنامه ریزی و اجرای برنامه های توسعه در ایران نشان می دهد که این پیش فرض صددرصد غیر واقعی است.

4- در ادامه ویژگی های پژوهش مناسب، ایشان نوشته اند:  "در صورتی که نقدی بر هدف برنامه داشته باشند، آن را قبل از شروع پژوهش با نهاد سیاست‌گذاری و یا برنامه‌ریزی در میان گذارند و با آگاهی آن نهاد، کار پژوهش را از جنبه شناساندن نکات ضعف و قوت آن آغاز کنند." در ادامه هم به لزوم " هدفمند و غیر سیاسی بودن"، "شفاف بودن"،"هم پیوندی با سیاستگذاری ها و گره گشایی از برنامه ها"، و نهایتاً "انعطاف پذیر بودن یافته ها و پیشنهادات پژو هش ها و ارائه  انواع راهبرد ها در شرایط متغیر نیازها و برنامه ها"! اشاره کرده اند.با صرف نظر کردن از نقد چنین ویژگی هایی از نظر ایشان  برای پژوهش های ملی مطلوب است؛  انگار که نویسنده محترم این عبارات در جریان فرایند سیاستگذاری و برنامه ریزی توسعه در ایران نیستند! محافل دولتی متولی این امور در ایران و عمدتاً سازمان مدیریت و برنامه ریزی  سابق و خلفِ ناخلف آن اصولاً اعتقادی به دخالت به هنگام پژوهش حتی پژوهشگران و کارشناسان داخل مجموعه های دولتی در این امور ندارند.در این زمینه اطلاع رسانی و یا تقاضایی وجود ندارد و همه تصمیات در جریان ها و محافل خاصِ غیر قابل نفوذ برای غیر خودی ها گرفته شده و می شود.

 

لینک این یادداشت در صفحه ویژه گفت و گو های کنفرانس وجود داشت اما متاسفانه حذف شد

 

 

پس نوشت در فروردین 1390

 

بعدازظهر روز ششم دی ماه سال ۸۹، در جریان کنفرانس ملی پژوهش اجتماعی و فرهنگی در جامعه ایران، میزگردی با عنوان «طرح‌های ملی و توسعه کشور»، با مدیریت دکتر سوسن باستانی عضو هیأت علمی دانشگاه الزهرا و عضو هیأت مدیره انجمن و با مشارکت دکتر محسن گودرزی، دکتر افسانه کمالی، دکتر سیدحسین سراج‌زاده و مهندس حقیقی برگزار شد.گزارش این میزگرد را در اینجا بخوانید. اشتباه اساسی  که در این میزگرد و بلکه کنفرانس رخ داده  است ؛تقلیل پژوهش های اجتماعی و فرهنگی در سطح ملی به بخشی از این تحقیقات در سطح کشور است.برای مثال عنوان طرح های ملی در این میزگرد صرفا برای پیمایش های نگرش سنج به کار رفته است در حالیکه در سطح ملی بسیاری از طرح های پژوهشی اجتماعی و فرهنگی گسترده تری نظیر انواع سرشماری و آمارگیری ها، امکان سنجی های برنامه های عمرانی، تحقیقات توجیه اقتصادی پروژه های کوچک وبزرگ توسعه ای و یا ارزشیابی تاثیر و یا پیامد و حتی عملکرد برنامه ها و حتی کارکنان  و نیز تحقیقات آموزشی در چارچوب این مطالعات جای می گیرد.ظاهراً مشکل اساسی در تعریف اولیه پژوهش اجتماعی و فرهنگی است.  

 

نويسنده : محمد حسن محقق معين چهارشنبه 25 آذر 1389
تعداد نظرات تا اين لحظه :  20 اعلام نظر