طرح فتی
شمع

لا فتی الا علی

برنامه ارتقای بهره‌وری:طرح توانمند سازی ادارات كل ستادی و استانی سازمان بازرسی كل كشور (طرح فتی)

محمد حسن محقق معین

اردیبهشت 1387

 

ما در ایران از نظر توسعه سازمانی ، ساختمانی و تشکیلاتی برای  اعمالِ نظارت های حضوری ، فیزیکی،بیرونی و درونی ظاهرا  چیزی کم نداریم .تشکیلات اداری  رسمی  و آشکار نظارت بیرونی و درونی در جمهوری اسلامی ایران عبارتند از:

1.     دیوان محاسبات کشور

2.     كمیسیون های اصل 88 و 90 قانون اساسى در مجلس شوراى اسلامى

3.     گروه‏هاى تحقیق و تفحص مجلس شورای اسلامی

4.     سازمان حسابرسى،

5.     سازمان تعزیرات حكومتى،

6.     ذیحساب‏هاى وزارت امور اقتصادى و دارایى،

7.     سازمان مدیریت و برنامه ریزی سابق(معاونت برنامه ریزی و نظارت راهبردی ریاست جمهوری)

8.  واحد های بازرسی،ارزشیابی،نظارت،حراست، حفاظت و رسیدگی به شکایات در دستگاههای اجرایی ، نظامی ، قضایی  و تقنینی کشور

9.  واحد های بازرسی،نظارت و پی گیری زیر نظر مستقیم ریاست جمهوری

10. وزارت اطلاعات

11. وزارت داد گستری(ستاد مبارزه با قاچاق کالا و ارز)

12. دیوان عدالت ادارى

13. سازمان بازرسى كل كشور.

14. مجمع تشخیص مصلحت نظام

15. شورای عالی انقلاب فرهنگی

16. شورای نگهبان قانون اساسی

نقاط ضعف و آسیب های  شناسایی شده  در فرا ارزشیابی مطالعات انجام شده در حوزه نظارت و سازمان های نظارتی در دهسال اخیر  که به طور مبسوط در مقاله : راه و بیراهه های نظارت در مرداد ماه1386 بیان  و در شبکه معین علمی در نشانی : http://www.moein.net/viewblog.asp?bid=235 منتشر شده و همزمان  به سازمان بازرسی کل کشور تقدیم گردیده  به ترتیب و  اجمال عبارتند از:

  1. عدم تصویب قانون نظارت همگانی علیرغم تصریح در قانون اساسی برای حفظ حقوق شهروندی و جلب اعتماد عمومی
  2. تدوین و تصویب قوانین و مقررات نظارتی بدون ملاحظات کارشناسی و فنی
  3. مصونیت از نظارت از طریق تصویب قوانین خاص
  4. بودجه و اعتبارات ناکافی و مشکلات  ناشی از نا کارکردی سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور
  5. فقدان معیار و ضوابط برای نظارت و یا بکارگیری استاندارد های نامناسب در نظارت
  6. ناکافی و غیر کارکردی بودن منابع انسانی نظارت و سرمایه گزاری نامناسب در بهسازی نیروی انسانی سازمان های نظارتی کشور و کمبود ناظران با صلاحیت
  7. کمبود اطلاعات و دسترسی نداشتن سازمان های نظارتی به اطلاعات دقیق و به هنگام
  8. انجام نظارت های بی هدف و یا با اهداف نامناسب ،صوری،بدون برنامه و فاقد اولویت
  9. اصرار بر انجام نظارت  به شیوه های سنتی فیزیکی بعد از اجرا  و متمرکز بر اثبات و بی توجهی به نظارت های پیشگیرانه، حین اجرا ، آینده نگر و متمرکز بر بهبود
  10. ضعف گزارشات بازرسی و نظارت
  11. ناهماهنگی در سیاستگذاری ،برنامه های کلان و برنامه های عملیاتی سازمان های نظارتی  و فقدان فرا نظارت
  12. نظارت بیش از حد و سلب خلاقیت و کند کردن فعالیت های دستگاههای مورد نظارت(مغایرت با نوآوری و شکوفایی)
  13. توجه نامناسب و نا به هنگام و یا بی توجهی به نتایج نظارت
  14. اطلاع رسانی ناقص از فعالیت های نظارتی در عرصه افکار عمومی
  15. شکل گیری سازمان های نظارتی ضعیف

راه درست نظارت چیست؟گام سپاری در بیراهه های نظارت موجبات تحکیم و استمرار آسیب های 15 گانه یاد شده را فراهم آورده و خواهد آورد! به نظر می رسد راه درست نظارت از طریق تامل،تفکر، و تعهد در موارد ذیل قابلِ احصا و شناسایی باشد:

1.          تضمین حاکمیت بلا منازع قانون بر همه چیز و همه کس در سطح کشور

2.          بهبود وضعیت اقتصادی و سیاسی کشور

3.          قانونگذاری صحیح ، مناسب،اصولی،به موقع و ...

4.          استقرار نظام ملی امر به معروف و نهی از منکر ( نظارت همگانی)

5.          حاکمیت ارزش ها و مکارم اخلاقی و تبلیغات صحیح  در سطح خواص و عوام

6.          آموزش،بهسازی و تعالی منابع انسانی

7.          اطلاع رسانی و شفافیت

8.          پاسخگویی دولت و ملت  و پایش ملی آن

9.          ایجاد و  استقرار فرهنگ ،علم و هنر محاسبه ،مراقبه (ارزشیابی) در سطح کشور (دولت و ملت ایران)

انتخاب راه درست نظارت، مستلزم ایجاد تغییرات رفتاری و پویایی در  کارکنان سازمان های نظارتی ، در خود این سازمان ها و نیز در روابط میان سازمان های نظارتی کشور است.سازمان های نظارتی و کارکنان آنها در تعامل با انواع محیط های سیاسی،اقتصادی،فرهنگی و اجتماعی کارکرد دارند. کارکرد های سازمان های نظارتی شدیداً تحت تاثیر  میزان وجود دو عامل توافق و اطمینان در تماس های اجتماعی  آنها ست. درجه توافق میان کسانی که در درون  سازمان ها فعالیت می کنند و نیز در میان این سازمان ها و نیز در ارتباط این سازمان ها و محیط در برگیرنده آنها.درجه اطمینان در باره فعالیت ها،شرایط و یا پیامدهای موجود و یا احتمالی فعالیت ها در سازمان های نظارتی و اجتماعات پیرامون آنها. پویایی افراد و سازمان ها در گرو تماس های اجتماعی آنهاست.پویایی حاصل یادگیری است و نویسنده معتقد است افراد و سازمانها می توانند از طریق ارزشیابی یاد گرفته و تغییر رفتار بدهند.

ارزشیابی دارای مفروضات تلویحی در باب یادگیری است.یادگیری در باره برنامه و پیامد هایش،یادگیری از فرایند ارزشیابی،یادگیری چگونه انجام دادنِِ ارزشیابی،یادگیری در باره اثرات ارزشیابی بر دیگران.اگر یادگیری یک عمل،فرایند،یا تجربه ای از تحصیل دانش ها و یا مهارت ها باشد،بسیار سخت است که تصور کنیم ارزشیابی چیزی غیر از وسیله ای برای یادگیری  و تغییر رفتار باشد.ارزشیابی ظرفیت های فردی و جمعی ما را برای خلق  نتایج مورد نظر برای حال و آینده ارتقا می دهد.یادگیری از ارزشیابی های انجام شده و نیز  یادگیری در باره چگونه  ارزشیابی  کردن ، ظرفیت بالقوه خلق دانش برای تصمیم گیری و عمل و حرکت دادن ما در جهت چشم انداز های سازمانی را ایجاد می نماید.استقرار نظام ارزشیابی توانمندساز در سازمان های نظارتی می تواند این سازمان ها  را در جهت گیری به سوی سازمان یاد گیرنده یاری نماید.سازمان یاد گیرنده سازمانی است که ظرفیت تطبیق،تغییر،گسترش و انتقال خود را در واکنش نسبت به نیازها،آرزوها و آرمانهای مردم در درون و بیرون خود را داشته باشد. ارزشیابی توانمندساز جهت گیری صریح ارزشی داشته و به منظور کمک به مردم برای کمک به خودشان و بهبود برنامه هایشان از طریق خود ارزشیابی  و تفکر با مشارکت موردِ ارزشیابی  و ذی نفعان ارزشیابی، طراحی شده و به اجرا گذاشته می شود. ارزشیاب بیرونی اغلب نقش یک مربی یا تسهیلگر مکمل را با توجه به ظرفیت های درونی برنامه، ایفا می نماید

طرح فتی در فروردین ماه 1387 در اختیار مسئولان ذیربط در سازمان  بازرسی کل کشور گذاشته شد.در همین رابطه در روزهای دهم و بیست و هشتم  فروردین   در محل سازمان با مدیرانِ معاونت برنامه ریزی و مدیریت منابع انسانی مذاکراتی انجام شد. طرح فتی   عمدتا به منظور شناسایی و کاهش مشکلات سازمان  در حوزه  بند های ششم تا  نهم  مطرح شده در  فوق در ارتباط با امکان نظارت درست در پنج بخش :ضرورت ها،منابع،،فعالیت ها ،برون داد ها و هدف ها/پیامدها به شرح ذیل هم اکنون در اختیار مدیران سازمان بازرسی کل کشور است.

ضرورت ها

سازمان یاد گیرنده سازمانی است که ظرفیت تطبیق،تغییر،گسترش و انتقال خود را در واکنش نسبت به نیازها،آرزوها و آرمانهای مردم در درون و بیرون خود را داشته باشد. ارزشیابی ظرفیت های فردی و جمعی ما را برای خلق  نتایج مورد نظر برای حال و آینده ارتقا می دهد. یادگیری در باره چگونه  ارزشیابی  کردن و نیز  یادگیری از ارزشیابی های انجام شده ، ظرفیت بالقوه خلق دانش برای تصمیم گیری و عمل و حرکت دادن ما در جهت چشم انداز های سازمانی را ایجاد می نماید. نظارت درست، مستلزم ایجاد تغییرات رفتاری و پویایی در  همه کارکنان سازمان بازرسی كل كشور است.طرح فتی به این منظور پیشنهاد می شود.

منابع

منابع انسانی،فضا،فناوری،تجهیزات،پشتیبانی،پیشینه،چشم انداز ،برنامه ها، و قواعد کار حدود 50 اداره کل ستادی و استانی سازمان بازرسی کل کشور و منابع انسانی ، دانش و فناوری  در اختیار  کشور در حوزه توانمند سازی

فعالیت ها

برگزاری کارگاه های آموزشی  عمدتا یک روزه ارزشیابی توانمند ساز به تفکیک برای هر اداره کل در روزهای سه شنبه و پنجشنبه با حضور همه کارکنان و مدیران(حداکثر 20 نفر) در نیمه اول سال 1387 و شناسایی فرد تسهیلگر یاریگری(فتی) در هر اداره کل.

رویكرد ارزشیابی توانمندساز دارای سه مرحله است:1)تشخیص / تعیین رسالت؛2)ممیزی وظائف؛3)برنامه ریزی برای آینده.اولین مرحله دربر دارنده تمركز بر روی رسالت،ماموریت یا چشم انداز هر اداره کل است.دومین مرحله،ممیزی وظائف هر اداره کل بازرسی است که در جریان کارگاه یک روزه در دو بخش انجام می شود:

  • اولویت دهی آنچه می خواهیم یا می توانیم ارزشیابی كنیم(با توجه به اینكه ممكن و یا خوشایند نیست كه همه چیزها را ارزشیابی نمائیم).
  • درجه بندی چگونه خوب انجام دادن فعالیت های اولویت دار با نماد 1 (كمترین) تا نماد 10 (بیشترین)

مرحله سوم،برنامه ریزی برای آینده اداره کل است که مقدمات آن در جریان برگزاری کارگاه بر پایه دو مرحله قبلی فراهم می گردد.با سئوال كردن از همکاران هر اداره کل برای فكر كردن در باره  هدف های مشترك و برنامه هایی  که برای تحقق بخشیدن هدف هایشان از قبل تدارک شده یا لازم است به دنبال تدارک آن باشند.در این مرحله با استفاده از  شواهد موثق  برای  تصمیم گیری  در باره برنامه هایی كه كار كرده و اثر بخش باشند ؛از طریق همفکری اعضای کارگاه بنیان هایی  گذاشته می شود.

بروندادها

نتایج بارز برگزاری کارگاه آموزشی ارزشیابی توانمند ساز برای هر اداره کل شناسایی درجه توافق میان همکاران در باره فعالیت های روزمره و نیز درجه اطمینان در مورد این فعالیت ها و نیز شرایط و یا پیامدهای موجود و یا احتمالی فعالیت ها ی ادارات کل در سازمان بازرسی  و نیز در محیط و اجتماعات پیرامونی است.

هدف ها/پیامدها

طرح فتی به منظور تحقق اهداف و پیامد های کوتاه،میان و بلند مدت ذیل پیشنهاد شده است:

  • ارتقاء  نقش کارکنان  ادارات کل در تخصیص منابع و  اخذ تصمیمات سازمان بازرسی
  • افزایش درجه توافق و اطمینان در میان کارکنان و مدیران سازمان
  • تشکیل هسته های بهبود عملکرد با رهبری فتی ها در همه ادارات کل و واحد بهبود مدیریت در اداره کل توسعه منابع انسانی سازمان
  • ایجاد تغییرات رفتاری و پویایی در  همه کارکنان  و مدیران سازمان
  • افزایش کیفیت در برنامه ها و خدمات سازمان
  • هزینه کرد اعتبارات سازمان با اثر بخشی بیشتر
  • افزایش بهره وری ایرانیان از طریق کاربرد  کاراتر منابع بیت المال و هرچه بیشتر اثر بخش کردن عملکرد برنامه های دولت  و بخش خصوصی در خدمت به مردم و پیشرفت كشور
نويسنده : محمد حسن محقق معين پنجشنبه 5 ارديبهشت 1387
تعداد نظرات تا اين لحظه :  293 اعلام نظر