امنيت انساني Human Security

سعید مدنی وحبیب جباری

در حالي كه در رويكرد كلاسيك، امنيت معطوف به اين است كه دولت‌ها چگونه مي‌توانند نيروها و قدرت خود را براي مديريت تهديدات عليه يكپارچگي سرزمين و استقلال‌شان و براي نظم سياسي داخلي خود به كارگيرند. در اين تعبير امنيت در اصل به امنيت ملي تفسير مي‌شود. اين تفسير از امنيت اساساً منابع تهديد امنيت را در قدرت تخريب نظامي ساير دولت‌ها مي‌بيند، در حالي كه از تهديدات و خطرات اقتصادي، زيست محيطي و فرهنگي غفلت مي‌كند و مهم‌تر از همه اين‌كه در اين رويكرد، امنيت و رفاه دولت و حكومت محور قرار مي‌گيرد. اين در حالي است كه در رويكرد جديد آنچه اهميت مي‌يابد رفاه شهروندان و آحاد جامعه است. در اين رويكرد صلح و عدالت پايه‌هاي اصلي روابط بين كشورها هستند و امنيت به معناي ممانعت از تهديد بيماري‌ها، گرسنگي، بيكاري، جرم، تضاد اجتماعي، فشارهاي سياسي، خطرات محيطي و طبيعي است.

در رويكرد جديد، امنيت انساني، كودكي است كه نمي‌ميرد، بيماريي است كه گسترس نمي‌يابد، شغلي است كه از دست داده نمي‌شود، تنش قومي است كه به خشونت منجر نمي‌شود، مخالفتي است كه به آرامي صورت مي‌گيرد.

طرح ايده امنيت انساني به گزارش 1994 برنامه عمران ملل متحد (UNDP) برمي‌گردد. در اين گزارش محبوب‌الحق، امنيت انساني را نه براي دولت و ملل بلكه براي افراد و مردم مي‌داند. امنيت افراد لزوماً امنيت ملل‌شان نيست، امنيت افراد لزوماً امنيت سرزمين‌شان نيست. امنيت افراد در زندگاني مردمان و نه در اسلحه‌هاي كشورشان انعكاس مي‌يابد.

در اين ديدگاه، اجزاي امنيت انساني را مي‌توان، امنيت اقتصادي، امنيت غذايي، امنيت سلامتي و بهداشت، امنيت زيست محيطي، امنيت فردي، امنيت جمعي و امنيت سياسي دانست.

امنيت اقتصادي به رضايت فرد از درآمد ثابت خواه به واسطه اشتغال يا از طريق شبكه‌هاي ايمني اجتماعي مربوط مي‌شود. امنيت غذايي به دسترسي افراد به خوراك كافي و سالم به طور مستقيم يا به واسطه منابع، اشتغال يا درآمد برمي‌گردد. امنيت سلامتي به آزادي افراد از انواع بيماري‌ها و دسترسي آنان به مراقبت‌هاي سلامتي اشاره دارد. امنيت زيست‌محيطي به يكپارچگي زمين، هوا و آب و تداوم حيات انساني در كره زمين برمي‌گردد. امنيت فردي به آزادي از جرم، خشونت به ويژه خشونت عليه زنان و كودكان كه آسيب‌پذيرند معطوف است. امنيت جمعي به شأن و احترام فرهنگي، خانواده، زبان، سنت‌ها و صلح بين جمعي اشاره دارد و در نهايت امنيت سياسي به مقابله با خشونت عليه حقوق انساني مربوط مي‌شود.

 منابع تهديد امنيت

منابع تهدید امنیت  نيز در ابتدا محلي و سپس جهاني هستند كه در اين زمينه به هفت دسته زير مي‌توان اشاره كرد:

تهديدات امنيت اقتصادي: نبود شغل مولد، بي‌ثباتي شغلي و نبود شبكه‌هاي ايمني با تأمين مالي بخش عمومي.

تهديدات امنيت غذايي: نبود برخورداري از خوراك، دسترسي ناكافي به منابع، كار و درآمدهاي مطمئن.

تهديدات امنيت سلامتي: بيماري‌هاي مسري و انگلي، بيماري‌هاي تهديدكننده حيات، نبود آب آشاميدني سالم، آلودگي هوا، عدم دسترسي به تسهيلات و مراقبت‌هاي سلامتي.

تهديدات امنيت زيست محيطي: كاهش دسترسي به آب، آلودگي آب، كاهش اراضي حاصلخيز، بيابان‌زايي، جنگل‌زدايي، آلودگي هوا، بلاياي طبيعي.

تهديدات امنيت فردي: جرايم خشن، ترافيك مواد مخدر، خشونت و سوءاستفاده از زنان و كودكان.

تهديدات امنيت جمعي: فروپاشي خانواده، نابودي زبان‌ها و فرهنگ‌هاي سنتي، تبعيض و تضاد قومي، نسل‌كشي و پاكسازي قومي.

تهديدات امنيت سياسي: فشارهاي حكومتي، خشونت نظام وار عليه حقوق انساني و نظامي‌گري.