تغيير گفتمان آموزش هاي عالي علمي- كاربردي-2
شمع

  

جریان اخیرآموزش  علمی کاربردی در کشور با تشکیل شورای عالی آموزش آموزش های علمی کار بردی در سال 1368 آغازشد. گفتمان ها و رویکرد های  غالب در این جریان را می توان به دو گفتمان  نسبتا مشخص تقسیم کرد. تحلیل جریان آموزش های علمی کاربردی در چارچوب هرگفتمان نیازمند ابزار مناسب برای آن است.درادامه به اختصار به بیان زمان، اهداف، نمایندگان، شعار ها و تا حد ممکن عملکرد و پیامد های این دو گفتمان می پردازیم. بحث کاملتر در این خصوص به ویژه در خصوص گفتمان دوم نیازمند مجال وتامل بیشتر است.

گفتمان اولیه آموزش های علمی – کاربردی

مقطع زمانی این گفتمان را می توان بین  سال 1368 و اواخر سال 1379 در نظر گرفت. دراین گفتمان ویژگی های : قانونی،علمی و آموزشی غلبه دارد و آموزش های علمی کاربردی در این دوره را می توان با ابزار های قانونی ، علمی و آموزشی مورد تجزیه وتحلیل قرار داد.این همان کاری است که تقریبا اغلب تحقیقات و تحلیل هایی که درباره این آموزش ها تا کنون صورت گرفته در چارچوب آن قرار دارد. مثلا مقالات:

 تحلیلی بر آموزش های عالی کوتاه مدت( کاردانی) ومسائل آن ، 1375

بررسی وضعیت آموزش کاردانی در نظام آموزش عالی ایران،1378

آموزش های علمی- کاربردی(هدف ها- نتایج) ، 1380

و یا همین مقاله ای  که قرار است فردا  تحت عنوان اثر بخشی آموزش های علمی کاربردی کشاورزی در کنگره سوم آموزش های علمی – کاربردی ارائه نمایم.

نماینده شاخص این گفتمان آموزش علمی – کاربردی مرحوم دکتر ابتکار بودند.ایشان معتقد بودند که در آموزش عالی کشور،آموزش نظری و محض غلبه یافته  ونیز در ترکیب نیروی  کار  کشور، تکنسین و کاردان به اندازه لازم وجود ندارد؛ لذا جریان آموزش علمی- کاربردی با تاکید بر آموزش تکنسینی و علمی –کاربردی تلاش در اصلاح ترکیب نیروی شاغل و به تعادل رساندن نظام آموزش عالی کشور داشت.این جمله مشهور از مرحوم دکتر ابتکار که نظام آموزش عالی کشوررا تشبیه به انسانی با دو پا کردند .یک پای بلند آموزش نظری محض به ارتفاع مثلا 20 سانتی متر و یک پای علمی- کاربردی و عملی به ارتفاع دو سانتی متر! لذا  این انسان تعادل ندارد و باید به تدریج با گسترش جریان  آموزش علمی – کاربردی در نظام آموزش عالی کشور آن را به تعادل رساند. تحقیقاتی که من انجام داه ام به این نتیجه رسیده است که در زمان حاکمیت چنین تفکر و گفتمانی  در آموزش های علمی – کاربردی تحصيل در دوره كارداني  علمی – کاربردی آمادگي حرفه‌اي مورد نياز براي ايفاي وظايف شغلي فارغ التحصيلان مورد مطالعه را ايجاد نكرده است. و ازسوی دیگر از سال 1375که اجراي دوره‌هاي آموزشي علمي – كاربردي در كشور شروع شده است. دوره‌هائي كه تحت نام این نام در كشور اجرا مي‌شود با فلسفه و ماهيت آموزشهاي علمي – كاربردي چنان فاصله دارد كه نمي‌توان اين دوره‌ها را دوره‌هاي علمي – كاربردي واقعي دانست و دوره‌هاي برگزار شده از سال 1375 تا كنون با دوره‌هاي علمي – كاربردي واقعي صرفاً اشتراك لفظي داشته و اشتراك ماهيتي ندارند.

آموزش‌هاي علمي – كاربردي از ابعاد: الگوهاي نياز سنجي، الگوهاي طراحي و اجرا ويژگي‌هائي دارند كه به دليل اين ويژگي‌ها از آموزش‌هاي علمي محض متمايز مي‌گردند. تحقيقات پيرامون نيازسنجي، طراحي و اجراي دوره‌هاي علمي – كاربردي بين سالهاي 1370 تا 1380 نشان داده‌اند كه اين دوره‌ها چنين تمايزاتي با دوره‌هاي آموزش علمي محض ندارند.

پیامد های این گفتمان رامی توان در عدم تحقق اهداف نظام آموزش عالی علمی – کاربردی در اصلاح نظام آموزش عالی کشور و نیز ساختار نیروی شاغل کشور دانست.به علت تعداد نسبتا قلیل پذیرش دانشجو در این دوران، پیامدهای اجتماعی قابل توجهی را برای این گفتمان علمی کاربردی نمی توان قائل شد.

گفتمان ثانویه آموزش های علمی – کاربردی

مقطع زمانی این گفتمان را می توان از سال 1380 به بعد در نظر گرفت. دراین گفتمان ویژه گی های :  فرا قانونی، سیاسی و تجاری غلبه دارد لذا آموزش های علمی کاربردی در این دوره را نمی توان با ابزارهای قانونی، علمی و آموزشی مورد تجزیه وتحلیل قرار داد. بلکه باید ابزارهایی متناسب با این گفتمان را برای تحلیل آموزش های عالی علمی کاربردی به کار گرفت.

نماینده شاخص گفتمان ثانویه آموزش علمی – کاربردی، دکتر محمد حق پناهی رئیس فعلی دانشگاه جامع علمی – کاربردی است. وی در تمام این دوران سکان مدیریت جریان آموزش های علمی – کاربردی در کشور را در اختیار داشته است. در این دوران به تدریج موضوع آموزش پودمانی البته از نوع ایرانی اش مطرح شده است تا جایی که هم اکنون اکثریت دانشجویان این دانشگاه را دانشجویان!! دوره های پودمانی تشکیل می دهند. دکتر حق پناهی پریروز در مصاحبه با ایسنا با اشاره به اینکه درسال 1383 دانشگاه جامع علمی – کاربردی 100 هزار نفر دانشجو می گیرد  وتا پایان سال جمعیت دانشجویی دانشگاه به 200 هزار نفر خواهد رسید.با یک حساب سرانگشتی براساس این آمار متوجه می شویم که دانشگاه جامع علمی – کاربردی به تنهایی در سال 1383 ظرفیتی در حدود 70 درصد کل ظرفیت تمام دانشگاههای کشور را ایجاد کرده است.چون دانشگاههای دولتی در مجموع حدود 170 هزار نفر در سال 83 دانشجو گرفته اند.جالبتر اینکه بنا به نقلی دکتر حق پناهی درجمع مسئولین آموزشی وزارت جهاد کشاورزی در روز  23 آذر 1383 اعلام کرده اند که این تعداد دانشجو برای آموزش خودشان حدود 2 میلیارد تومان پرداخته اند و هیچ هزینه ای را به دولت حمهوری اسلامی ایران تحمیل نکرده اند. براساس همان نقل دکتر حق پناهی گفته است عده ای شیاد این طور القا کرده اند که آموزش علمی- کاربردی مساوی با آموزش تکنسینی است در حالیکه اینطور نیست و من در همین کنگره از آقای رییس جمهور خاتمی مجوز دوره دکتری علمی- کاربردی را خواهم گرفت!!

دکتر حق پناهی در مصاحبه با ایسنا به رویکرد های جدید و متفاوت  دانشگاه جامع علمي كاربردي در آستانه ورود به برنامه چهارم توسعه اشاره کرده و اعلام کرده است که در کنگره سوم که فردا و پس فردا برگزار خواهد شد بر روي این رویکرد ها بحث خواهد شد!! ببینم و تعریف کنیم!!

به نظر می رسد آموزش علمی کاربردی در گفتمان جدید بر محور آموزش پودمانی بچرخد و هم اکنون نیز دانشجویان!! دوره های پودمانی در این دانشگاه اکثریت دانشجویان را تشکیل می دهند.بنابراین باید دید آموزش پودمانی چیست؟

حق پناهي در تاريخ 26مهر 1382 در حضور دكتر جعفر توفيقي وزير علوم ،تحقيقات و فناوري، تعريفي جامع ،مانع و عملياتي از نظام آموزشي پودماني ارائه داده است. براساس اين تعريف " نظام پودماني، نظامي است كه در سال 81 و82 براي پذيرش داوطلباني كه نسبت به كنكور تشويش و نگراني دارند، دلير شد." این تعریف در هفته نامه جامع علمي-  كاربردي، شماره هفتم ،29 مهر 1382 ،صفحه 1 درج شده است. بنابراین رسالت جدید جریان آموزش های علمی – کاربردی در گفتمان جدید رفع نگرانی کسانی که در کنکور قبول نمی شوند و لابد ایجاد امید به آینده در آنان است.

 اگر در خصوص گفتمان اولیه آموزش های علمی کاربردی تحقیقات اندکی صورت گرفته باشد؛ با اطمینان می توان گفت که در خصوص گفتمان ثانویه آن، کار علمی جدی هنوز انجام نشده است.ولی به هر حال چنین رویکرد جدیدی در نظام آموزش عالی کشور به طور رسمی اتخاذ شده و با جدیت پی گرفته می شود. پیامد های این گفتمان رامی توان در حال حاضر  و در درجه اول استحاله نظری  وعملی و رسمی و کامل آموزش عالی علمی – کاربردی دانست که به وسیله سیاست های اعلام شده و رسمی مسئولان نظام آموزش عالی کشور پی گرفته می شود و به علت تعداد نسبتا کثیر پذیرش فراگیران آموزش پودمانی دراین سالها، پیامدهای اجتماعی قابل توجهی را برای این گفتمان درمیان مدت و دراز مدت می توان انتظار داشت.در سال 1382دو یادداشت  زیر را در این زمینه نوشته و منتشر کرده ام. یاداشت اولی به صورت سخنرانی علمی در دی ماه 1382 در مرکز آموزش عالی امام خمینی(ره) نیز ارائه شده است.

آمورش پودمانی از نوع ایرانی، آبان 1382

دو واحد آموزشي علمي كاربردي پودماني در 2.5 طبقه در يك ساختمان كلنگي ، دی ماه 1382