توانمند سازی و کارآمدی در آموزش وپرورش
شمع

 

چند روزی است که فصلنامه مدیریت در آموزش وپرورش شماره مسلسل 36- 35 دور نهم پاییز و زمستان 1382 به دست من رسیده است.دو مقاله از یازده مقاله منتشر شده در این شماره فصلنامه؛توجه من را بیشتر جلب کرد.یکی مقاله : توانمند سازی در آموزش وپرورش نوشته خانم وجیهه گمینیان و دیگری مقاله : آموزش براساس نظام پودمانی نوشته آقای رمضان جهانیان.دراین نوشته صبحگاه جمعه، ضمن معرفی مقاله خانم گمینیان ،یک در خواست از دوستان اصفهانی نموده و خلاصه ای از مقاله ای که قبلا در همین حوزه مهم نوشته ام را تقدیم علاقه مندان می نمایم.ضمنا خیلی مایل هستم که نقدی برمقاله آقای جهانیان بنویسم که بماند برای بعد که مجال فراخ تری داشته باشم.

معرفی مقاله خانم گمینیان

توانمند سازی کارکنان مبحث جدیدی است که از دهه 1980 در آموزش و پرورش مورد استفاده قرار گرفته  وبر اساس آن،دیگر تنها مدیر مدرسه در مقام رهبر آموزشی خدمت نمی کند و مسئولیت و اختیار پاسخگویی میان او و معلمان تقسیم شده است.توانمند سازی معلمان در مدرسه ،به سه طریق امکان پذیر است:

 1-   توانمندسازی به طور بنیادی که در نتیجه آن ،معلمان در تصمیمات روزمره مدارس درگیرمی شوند و نظریات آنان در برنامه هفتگی،بودجه بندی ،و برنامه ریزی تحصیلی ملحوظ می گردد.در نتیجه  معلمان چه در سطح خرد و چه در سطح کلان ، در هر تغییری که در مدرسه صورت پذیرد ،مشارکت دارند.

2-   توانمندسازی ازطریق برنامه های تخصصی که در برنامه های تحصیلی مدرسه گنجانده می شود.این کار سبب افزایش اعتماد به نفس معلمان می گردد وآنان با افزایش پایه علمی ،برمهارت های خود می افزایند. معلمان از طریق برنامه های تخصصی ،دانش و مهارت بسیار به دست می آورند،احساس کفایت و کارایی می کنند و برسرعت توانمند سازی خود می افزایند.

3-   توانمندسازی از طریق نواحی آموزش و پرورش یا قانون گذاران که به نظر می رسد بیشتر موجب سلب آزادی معلمان می شود؛زیرا آنان فقط در تصمیم گیری هایی شرکت داده می شوند که ابلاغ می شود و خودشان قدرت انتخاب و اختیار کافی ندارند.

گمینیان ابعاد توانمند سازی در آموزش و پرورش را به نقل از دو پژوهشگر خارجی در 13 مورد به شرح ذیل بیان کرده است:

خودمختاری، حساب پس دهی،طرح و برنامه ریزی،تشریک مساعی،تصمیم گیری،تاثیرگزاری،رشد حرفه ای،دانش حرفه ای،مسئولیت پذیری،خودکفایی،عزت نفس،مقام ومنزلت کاری،آموزش به معلمان جدید.

 به علاقه مندان به مباحث مدیریت آموزشی توصیه می کنم این مقاله خوب را بخوانند.

 درخواست از دوستان اصفهانی

کتابی تحت عنوان:اصول،مبانی و نظریه های جو و فرهنگ سازمانی  توسط دو نویسنده به نام های اکرم گودرزی و وجیهه گمینیان  نوشته شده و انتشارات جهاد دانشگاهی دانشگاه اصفهان درسال 1381 آن را منتشر کرده است.قبلا تبلیغ این کتاب را در مجله رشد تکنولوژی آموزشی دیده بودم و در کتاب فروشی های  اطراف دانشگاه تهران، آن را پیدا نکردم.از آنجا که به این مباحث علاقه مندم و مقاله ای نیز تحت عنوان : ارتقاء فرهنگ مدرسه بنیانی برای اصلاح مدرسه نوشته ام و مایلم که در این حوزه بیشتر بدانم، از دوستانی که در اصفهان  تشریف دارند خواهش می کنم که اگر زیاد زحمت نداشته باشد دو نسخه از این کتاب را خریداری کرده ، یک نسخه را خود بخوانند و نسخه دیگر را برای من به نشانی: "تهران صندوق پستی1651- 13145 ، معین " ارسال فرمایند. ببینیم و تعریف کنیم از دوستان اصفهانی امان!!

 خلاصه مقاله قبلی خودم

 در تابستان سال 1380 طرح تحقیقی تحت عنوان : بررسي‌ راههاي‌ كارآمد كردن‌ مديران‌ مدارس‌ در مسئوليتهاي‌ تربيتي‌  را برای  كميته‌ ‌ پژوهشي‌ معاونت‌ پرورشي وزارت آموزش وپرورش ارسال  کردم تا به این موضوع بپردازم که متاسفانه مانند بسیاری از پیشنهاداتی از این قبیل در چرخه اداری به جایی نرسید.در تابستان 1382 مفاد این طرح تحقیق را به صورت مقاله ای در آورده و با پست الکترونیکی برای  انتشار در صفحه مقالات سایت جدید التاسیس روابط عمومی وزارت آموزش و پرورش که آن موقع فقط یک مقاله از دکتر کاردان بیشتر در آن درج نشده بود فرستادم که از سرنوشت این مقاله الکترونیکی نیز بی اطلاع ماندم .تا اینکه سایت شبکه معین علمی – شمع در بهمن ماه 1382 راه اندازی شد و موفق شدم   این مقاله را  در صفحه مقالات شبکه معین علمی ، به  همراه طرح ایده برگزاری کارگاه ارزشیابی توانمند ساز برای مدارس به نحوی تحلیلی و با ارائه شواهد پژوهشی تحت عنوان: كارآمد كردن‌ مديران‌ مدارس‌از طريق اجراي مدل ارزشيابي توانمند ساز منتشر نمایم.در ادامه خلاصه ای از این مقاله آمده است:

كارآمدي‌ مديران‌ در ‌ مدارس‌ منوط‌ به‌ تبديل‌ مدرسه‌ به‌ يك‌ محيط‌ تربيتي‌ مؤثر است‌. در يك‌ محيط‌ تربيتي‌ مؤثر هر فرد به‌ خود و ديگري‌ احترام‌ مي‌گذارد، به‌ احساسات‌ و رفاه‌ هر فرد توجه‌ كافي‌ معطوف‌ و مبذول‌ مي‌گردد، هر عضو مدرسه‌ (معلم‌، كاركن‌، دانش‌آموز و مدير) به‌ محيط‌ و گروه‌ خود احساس‌ تعلق‌ و پيوستگي‌ مي‌نمايد، اعضاي‌ مدرسه‌ به‌ يكديگر اعتماد داشته‌، در تصميم‌گيري‌ها مشاركت‌ كرده‌ و اطلاعات‌ مربوط‌ به‌ كارشان‌ در اختيارشان‌ گذاشته‌ مي‌شود. متأسفانه‌ تحقيقات‌ نشان‌ مي‌دهد كه‌ مدارس‌ ما از اين‌ منظر با مشكلات‌ جدي‌ مواجهند.

 پژوهشها نشان‌ داده‌اند در مدارس‌ با بحران‌ ارتباطات‌ و شكافهاي‌ متنوع‌ انساني‌ روبرو هستيم‌، از طرفي‌ سياستهاي‌ جديدي‌ كه‌ با توجه‌ به‌ نيازها و فضاي‌ عمومي‌ كشور بايستي‌ در گستره‌ مدارس‌ به‌ اجرا گذاشته‌ شود براي‌ هر مدرسه‌ شخصيت‌ حقوقي‌ نسبتاً مستقلي‌ را طلب‌ مي‌كند و اين‌ وضعيت‌ ايجاب‌ مي‌كند كه‌ ارتباطات‌ انساني‌ در مدارس‌ بين‌ مدير، معلمان‌، كاركنان‌ و دانش‌آموزان‌ به‌ گونه‌ دو سويه‌، روان‌، كارآمد، اثربخش‌ و پيشرونده‌ بوده‌ و بيشتر امور هر مدرسه‌ در همان‌ مدرسه‌ به‌ سامان‌ گردد، لذا تحقيقات‌ و ارزشيابي‌هاي‌ توانمندساز و راهگشا به‌ منظور، تقريب‌ نگرشها و كاهش‌ شكافها و تعارضات‌ انساني‌ در مدارس‌ كشور اهميت‌ و ضرورت‌ دارد.

كار آمدي مديران در مدارس  منوط به  توانمندي معلمان مدرسه است.معلمان وقتي توانمند مي شوند كه محيط مدرسه امكانات زير را برايشان فراهم كند:

 1ـ تصميم‌گيري‌  (Decision making) اثر كذاري بر جنبه هائي از اداره مدرسه 

2ـ رشد حرفه‌اي‌  (Professional growth) فرصتهائي‌ ‌ براي‌ يادگيري‌ مداوم‌ و گسترش‌ مهارتهايشان‌ در خلال‌ زندگي‌ كاري‌ در مدرسه‌

3ـ موقعيت‌  (Status) : احساس معلمان‌ در مدرسه‌ در مورد برخوردار بودن‌ از احترام‌ حرفه‌اي‌

4ـ خود ثمربخش‌ بيني‌ مدرسه‌اي‌  (Academic self-efficacy) درك‌ معلمان‌  از ميزان‌ مهارت‌ و توانائيشان‌ در كمك‌ به‌ تربيت‌ (آموزش‌ و پرورش‌) دانش‌آموزان‌ از طريق‌ ارائه‌ موضوعات‌ اثربخش‌ و چيرگي‌ در تدريس‌

5ـ استقلال‌  (Autonomy) درك‌ معلمان‌ از ميزان‌ كنترلي‌ كه‌ بر زندگي‌ كاري‌ خود در مدرسه‌ دارند.

6ـ تأثير  (impact) درك‌ معلمان‌  از ميزان‌ تأثير و نفوذي‌ كه‌ در مدرسه‌ دارند.

 كارآمدي مدير در مدرسه بستگي به رفتار او در مدرسه دارد . وي بايد   به‌ نحوي‌ رفتار‌كند كه‌ با كمترين‌ هزينه‌ اهداف‌ مدرسه‌ تحقق‌ ‌يابد برخي‌ از شاخص‌هائي‌ كه‌ نشان‌ دهنده‌ كارآمدي‌ مدير دردرسه‌ است  عبارتند از:

 احترام‌ گذاشتن‌ مدير و معلمان‌ به‌ خود و يكديگر، توجه‌ مدير به‌ رفاه‌ و كارائي‌ حرفه‌اي‌ معلمان‌، احساس‌ تعلق‌ و پيوستگي‌ معلمان‌ به‌ مدرسه‌ خودشان‌، اعتماد مدير و معلمان‌ به‌ يكديگر، ارائه‌ اطلاعات‌ مورد نياز به‌ معلمان‌ براي‌ انجام‌ كارشان‌ در مدرسه‌، بكارگيري‌ بهينه‌ منابع‌ توسط‌ مدير، واجد شخصيت‌ جذاب‌ بودن‌ مدير، انتظارات‌ به‌ جا و به‌ موقع‌ مدير از معلمان‌، دانش‌آموزان‌ و كاركنان‌ مدرسه‌، از خود گذشتگي‌ مدير و اداره‌ مداوم‌ مدرسه‌.

با استفاده از مدل  ارزشيابي‌ توانمندساز در مدارس  مي توان به سمت توا نمندي معلمان وكارآمدي مديران در آن واحد حركت كرد. در ابتداي هر سال تحصيلي با  گرد همائي و کارگاه آموزشی یک تا دو روزه اي در مدرسه بين معلمان و كادر مديريت مدرسه با كمك يك ارزشياب مسلط ومعتقد به الگوي ارزشيابي توانمندساز مي توان به جستجوي كارآمدي وتوانمندي در مدرسه رفت.

مؤسسه ارزشیابی توانمند ساز معین که به تازگی در ایران تاسیس شده است؛مدارس را آماج فعالیت خود می داند و آمادگی بر گزاری کارگاه ارزشیابی توانمند ساز برای مدارس  را دارد.پس از برگزاري کارگاه ارزشیابی توانمند ساز در مدرسه ، مدير مدرسه بايد قادر باشد در نقش ارزشياب توانمند ساز ايفاي وظيفه كند.در اين صورت است كه در محيط مدرسه و در تعاملات روزانه مدير ومعلمان به تدريج امكانات  ششگانه  اخيرالذكر  در طول سال تحصيلي آشكار مي شود.مدير مي تواند با ايجاد فضاي  آموزشي در مدرسه به تسهيلگري وحمايت از معلمان بپردازد.در اينصورت است كه باز هم به تدريج توانمندي هاي معلمان وحتي مدير آشكار و آزاد شده و درنتيجه معلمان، توانمند ،مدير ،كارآمدودانش آموزان منتفع خواهند شد. انشاءالله

 

نويسنده : محمد حسن محقق معين جمعه 6 آذر 1383
تعداد نظرات تا اين لحظه :  19 اعلام نظر