شنبه 2 مهر 1396
طرح پایش و ارزیابی عملکرد نظام جامع رفاه و تامین اجتماعی
دی ماه 1384

               

بسم الله الرحمن الرحیم

طرح پایش و ارزیابی عملکرد نظام جامع رفاه و تامین اجتماعی

موسسه ارزشیابی توانمند ساز معین

17/10/1384

مقدمه:

آیین نامه ارزیابی عملکرد دستگاههای اجرایی کشوردر تاریخ 18 /10 /1381 به تصویب هیات وزیران رسیده است.بر مبنای این مصوبه دستگاههای اجرایی کشور هرساله موظف به خود ارزیابی  عملکرد در ابعاد عمومی و اختصاصی  در قالب گردش کار پیش بینی شده در مصوبه و ارسال گزارش آن به سازمان مدیریت و برنامه ریزی هستند. دفتر بهبود مدیریت و ارزیابی عملکرد سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور نیز بر مبنای گزارش دستگاههای اجرایی و نیز گزارشات واحدهای تابعه سازمان،نهاد های نظارتی و بازرسی کشور و نیز نتایج افکار سنجی از میزان رضایت شهروندان از دستگاههای اجرایی، گزارشی تلفیقی تحت عنوان "گزارش جامع عملکرد دستگاه اجرایی" تهیه و به مقامات  و نهاد های ذیربط کشورارائه نموده و از نتایج  ارزیابی در موارد پیش بینی شده درماده 7  مصوبه استفاده می نماید.

ارزیابی عملکرد عمومی و اختصاصی دستگاههای اجرایی در قالب فرم ها و با استفاده از شاخص هایی  انجام می گیرد که برمبنای آیین

نامه مورد بحث، سازمان مدیریت متولی تدوین و ابلاغ آن به دستگاههای اجرایی است.این سازمان در گردش کار پیش بینی شده برای ارزیابی، از نظرات دستگاههای اجرایی برای بازنگری سالیانه در فرم ها و شاخص ها سود می جوید.

نامه شماره 15923/3100 مورخ 3/9/84  نیز در پاسخ به درخواست دفتر بهبود مدیریت وارزیابی عملکرد سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور در خصوص بازنگری در شاخص های ارزیابی عملکرد عمومی دستگاههای اجرایی با رویکرد نتیجه گرایی و کمیت پذیری در سال 1384 توسط مدیر کل محترم برنامه ریزی بیمه های اجتماعی وزارت رفاه  نوشته شده است. پیشنهادات خوب و قابل قبولی در این نامه برای بازنگری در شاخص های عمومی ارزیابی عملکرد دستگاههای اجرایی ارائه شده است.

با تدقیق و تفکری که این موسسه در باب پایش و  ارزیابی  فعالیت ها در وزارت رفاه به عمل آورده در ادامه در خصوص ارزیابی عملکرد وزات رفاه و تامین اجتماعی از ابعاد عمومی و اختصاصی و نیز به طور کلی  نیازهای ساختاری وزارت فاه  برای  پایش و ارزیابی فعالیت هایش  با توجه به آیین نامه مورد بحث و دیگر قوانین و مقرارات مرتبط، نکاتی تقدیم شده است.

الف:ابعاد عمومی عملکرد وزارت رفاه

1.   همه شاخص ها نیازمند یک یا چند  چک لیست(سیاهه رفتار) است.این چک لیست ها با همراهی دستور العمل های تکمیل آن می تواند  زمینه کمیت پذیری بیشتر در ارزیابی ابعاد عمومی عملکرد را فراهم آورد. در غیر اینصورت در هر دستگاهی بر اساس ذهنیتی که از کیفیت عملکرد در هر شاخص وجود دارد، امتیاز مورد نظر در چارچوب فرم ها اختصاص خواهد یافت. ظاهرا برای اختصاص امتیاز به هر شاخص فهرست سئوال ها(چک لیست) به همراه دستور العمل  به دستگاههای اجرایی ارسال می شود.فهرست سئوالات باید با هر شاخص کاملا متناسب باشد.در آئین نامه به وجود فهرست سئوالات برای ارزیابی عملکرد اختصاصی تصریح شده است ولی در فرایند ارزیابی در ابعاد عمومی از چک لیست و یا فهرست سئوالات نامی برده نشده است.باید دید در عمل چه اتفاقی افتاده و آیا در سال 1383 برای تکمیل فرم های ارزیابی  هریک از شاخص های عملکرد  درابعاد عمومی، چک لیست به وزارت رفاه ارسال شده است یا خیر و در صورت ارسال، این چک لیست ها تا چه حد با شاخص های عمومی منا سبت دارد؟

2.   برخی از شاخص های مطرح شده برای ارزیابی ابعاد عمومی عملکرد،به معنی دقیق کلمه  عمومی نبوده و به کارارزیابی همه دستگاههای اجرایی به ویژه وزارت رفاه نمی آیند. برای مثال تقریبا همه  شاخص های مطرح شده در محور ساختار سازمانی در ارزیابی عملکرد عمومی وزارت رفاه موضوعیت ندارد.

3.   برخی از واژگان به کار رفته در شاخص ها نامانوس  و برخی از اصطلاحات به خصوص اختصارات انگلیسی نیازمند تعریف و تحدید دقیق موضوع هستند تا برای همه دستگاهها به یکسان معنی و مفهوم یافته و نتایج ارزیابی قابل اعتنا باشد.از قبیل عبارت "اعتبار های گزارش شده" در شاخص 1-4 محور مدیریت راهبردی و یا اختصارات انگلیسی: TQM,EFQM,5S,VE در شاخص 2 همین محور و یا واژه "دستورالعمل داخلی" در شاخص 2- 5  محور مدیریت راهبردی.

4.      در مناسبت داشتن برخی از شاخص ها تردید وجود دارد.مانند شاخص1- 5 در محور قانونگرایی وسلامت اداری.

5.   به نظر می رسد اختصاص امتیازدر شاخص ها بر ذهنیت  تدوین کنندگان و تکمیل کنندگان فرم ها استوار باشد و قواعد و مبنایی برای آن تعریف نشده باشد. ضمن اینکه همانگونه که در پیشنهاد مدیر کل محترم هم آمده است برخی از شاخص ها  تداخل وهمپوشانی دارد.برای مثال به هر  چهار شاخص سلامت اداری این دو ایراد وارد است.

امکان ادامه بررسی شاخص های عملکرد عمومی  همچنان وجود دارد ولی برای جلوگیری از تصدیع و اهمیت بسیار بیشتر مبحث  ارزیابی وزارت رفاه از ابعاد عملکرد اختصاصی به این مقوله می پردازیم.

ب:ابعاد اختصاصی عملکرد وزارت رفاه

1.         مقررات و ابزار های ارزیابی

عملکرد وزارت رفاه وتامین اجتماعی از بعد اختصاصی  در چارچوب"آئین نامه ارزیابی عملکرد دستگاههای اجرایی کشور" ، " آئین نامه نظام ارزیابی استراتژیک کشور" مصوب 31/5/1383 شورای عالی اداری و برمبنای میزان تحقق اهداف کمی و کیفی پیش بینی شده برای وزارت رفاه مورد ارزیابی قرار می گیرد.

سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور در چارچوب گردش کارهای مطرح شده در  آیین نامه ارزیابی عملکرد موظف است شاخص های اختصاصی عملکرد  وزارت رفاه  را در دی ماه هرسال به وزارت رفاه ابلاغ نماید تا بر مبنای آن ارزیابی در گردش کار تعیین شده  انجام گردد.این سازمان همچنین موظف بوده است که در چارچوب آیین نامه نظام ارزیابی استراتژیک کشور دستورالعمل روش و چگونگی محاسبه 20 شاخص استراتژیک کشور در محور اقتصادی ،اجتماعی،فرهنگی،4 شاخص در محور علمی،7 شاخص در محور زیر ساختی و 5 شاخص استراتژیک در محور دولت راتا پایان اردی بهشت1384 تدوین نموده و اولین گزارش ارزیابی استراتژیک کشور را تا پایان تیر ماه سال جاری به مقامات ذیربط تعیین شده در آیین نامه ارائه نماید.این گزارش می باید هرساله به طور منظم ارائه شود.

از مجموع36 شاخص استراتژیک ارزیابی عملکرد کلان کشور تعداد 10 شاخص مستقیما با عملکرد وزارت رفاه و تامین اجتماعی همبستگی زیاد ویا نسبتا زیادی دارند.این شاخص ها عبارتند از:ضریب جینی،شاخص فقر انسانی(HPI)،درصدجمعیت زیر خط فقر مطلق، نسبت درآمد دهک اول جمعیت به دهک آخر،نرخ بیکاری،شاخص توسعه انسانی(HDI)،شاخص توسعه جنسیتی(GDI)،آنومی(ناهنجاری های ناشی از توسعه)،کیفیت دولت و پاسخگویی عمومی.

2.      الزامات ارزیابی

وزارت رفاه برمبنای  قانون ساختار نظام جامع رفاه و تامین اجتماعی ، قانون برنامه چهارم توسعه و آئین نامه ها و اسنادملی  بخشی و فرا بخشی و استانی  و قوانین بودجه سالیانه و یا هر قانون مصوب  مربوط به وزارت رفاه و نیز برنامه های مرتبط  پیشنهادی رئیس جمهور و وزیر رفاه هنگام اخذ رای از مردم و مجلس شورای اسلامی ملزم به ارزیابی عملکرداختصاصی اش در چارچوب موازین قانونی و گردش کار های تعیین شده است.

وزارت رفاه در اجرای  تبصره 1 ماده 11 قانون ساختار  موظف به نظارت و راهبری کلان نظام تامین اجتماعی کشور است.در همین ارتباط آیین نامه چتر ایمنی و رفاه  وسند کاهش فقر و هدفمند کردن یارانه ها در قالب اجرای برنامه چهارم توسعه به تصویب هیات وزیران رسیده است.بر اساس ماده 8 آیین نامه چتر ایمنی و رفاه این وزارتخانه موظف است هر شش ماه یکبار گزارش نظارتی اقدامات دستگاههای ذیربط در نظام تامین اجتماعی کشور را به هیات دولت ارائه نماید.این الزام قانونی مستلزم استقرار نظام ارزیابی کار آمد درچارچوب نظام جامع رفاه و تامین اجتماعی کشور است.

همچنین در ماده 14 سند کاهش فقر موضوع گزارش نظارت سالیانه برعملکرد و  اقدامات دستگاههای اخیرالذکر توسط وزارت رفاه مطرح  شده است. این گزارش می باید نتایج ارزیابی   چگونگی تحقق 6 هدف کیفی و 6 هدف کمی در نظر گرفته شده در سند را با استفاده از 27 شاخص تعیین شده  در بر داشته باشد.  اهداف کمی  تعیین شده در سند کاهش فقر عبارتند از:دسترسی به سبد مطلوب غذایی ، برخورداری ازخدمات در مانی، برخورداری از سر پناه مناسب، برخورداری از آموزش و پرورش رایگان،اشتغال افراد آسیب پذیری که توانایی کار کردن دارند و بالاخره قرار گرفتن افراد آسیب پذیر تحت پوشش حمایت های مقابله با مخاطرات.

همچنین وزارت رفاه  و تامین اجتماعی در راستای سنجش میزان عدالت در ابعاد مختلف اقتصادی و اجتماعی در تابستان سالجاری به تدوین 12 شاخص ارزشیابی رفاه اجتماعی و کیفیت زندگی همت گماشت تا این شاخص ها به 6 شاخص تنظیم شده توسط سازمان مدیریت اضافه شده و در اسناد ملی توسعه استانها مد نظر مسئولان قرار گیرد.

مواردقانونی بیان شده وهمچنین ارزش عدالت گستری به عنوان یکی از چهار ارزش برجسته در برنامه ریس جمهور،راهبرد اجتماعی مطرح شده در برنامه دولت نهم به عنوان یکی از 12 راهبرد اصلی دولت،راهکار نهم در اصلاح ساختار مدیریتی، مبتنی بر طراحی نظام جامع نظارت و ارزیابی  و نیز راهکار نهم فرهنگی و اجتماعی دولت نهم در زمینه تقویت نظام جامع تامین اجتماعی و نیز اقدامات عملی دولت نهم در سفر به استانها و مناطق محروم  و اخذ تصمیمات متعدد همگی دال بر اهمیت و پررنگترشدن  و لزوم کارآمدی بیشتر نظام ارزیابی و نظارت در همه دستگاههای اجرایی کشور بویژه وزارت رفاه و تامین اجتماعی است.

ج: نظام پایش و ارزیابی پیشنهادی برای وزارت رفاه

وزارت رفاه  و تامین اجتماعی  بر اساس قانون  ساختار نظام جامع رفاه و تامین اجتماعی، متولی و پاسخگوی چگونگی تحقق و کارآمدی نظام جامع در سطح کشور در زمانبندی اعلام شده در قانون است.بر مبنای بند ح ماده 16 قانون،" سازماندهی نظام نظارت و ارزشیابی کارکردهای نظام جامع تامین اجتماعی و تنظیم و ارائه گزارش های مربوطه به شورای عالی رفاه وتامین اجتماعی " یکی از 13 وظیفه اصلی وزارت است.

از آنجا که در بند ک ماده 16 قانون  به بررسی و ارزیابی مستمر قلمروهای کارکردی نظام جامع واجرای تعهدات جاری و آتی وارائه گزارش های لازم  اشاره شده که نوعی ارزشیابی کمی است، به نظر می رسد تحقق اهداف منظور شده در  مفاد  بند  ح ماده 16 قانون، مستلزم نوعی ارزشیابی کیفی باشد.بنابراین اتخاذ رویکرهای نوین وکیفی ارزشیابی از جمله الگوی ارزشیابی توانمند ساز برای تحقق اهداف اخیرالذکر قانون از وجاهت حقوقی و منطقی برخوردار است.

 موارد پایش و ارزیابی

 در نظام پایش و ارزیابی نظام جامع رفاه و تامین اجتماعی چهاررکن اصلی نظام جامع در دایره  ارزشیابی قرار می گیرند که عبارتند از:

1.      شورای عالی رفاه و تامین اجتماعی

2.      وزارت رفاه وتامین اجتماعی

3.      صندوق های بیمه ای عمومی و اختصاصی

4.      مؤسسات کارگزاری

بدیهی است با توجه به وسعت این دایره  و منابع محدود، پایش و ارزیابی درهریک از ارکان نظام جامع با استفاده از ساز و کارهای قانونی ارزیابی و در چارچوب رویکرد کیفی و توانمند سازبه شیوه های متفاوت و متناسب  و هماهنگ  سامان خواهد گرفت.

مثال

 در تبصره 15 قانون بودجه سال 1384 هجده برنامه  دارای شماره طبقه بندی 30401 تا 30418 به شرح  ذیل الازم الاجرا بوده اند:

·        حمایت از خانواده و فرزندان

·        تامین باز نشستگان

·        توانبخشی

·        حمایت از سالمندان ،ناتوانان ونیاز مندان

·        بیمه درمان کارکنان دولت

·        حمایت بیمه های درمان

·        بیمه اجتماعی کار کنان دولت

·        حمایت بیمه های اجتماعی

·        پیشگیری از آسیب های اجتماعی،معلولیت ها ومبارزه با اعتیاد

·        امداد ونجات آسیب دیدگان

·        امور ایثارگران

·        یارانه های اجتماعی

·        حمایت از تامین مسکن محرومین و گروههای کم درآمد

·        خدمات رفاهی کارکنان دولت

·        پژوهش های کاربردی

·        سیاستگذاری ،مدیریت و نظارت بر فعالیت ها

·        کمک های فنی واعتباری به بخش خصوصی وتعاونی

·        بیمه کامل درمان

عملکرد دستگاههای اجرایی(خرده نظام های) زیر مجموعه نظام جامع رفاه وتامین اجتماعی وسایر دستگاههای اجرایی کشور در تحقق مفاد 18 برنامه فوق و اجرای قانون بودجه سالیانه که لا اقل یک پنجم برنامه پنج ساله توسعه است،موثر می باشد!

بدیهی است عملکرد هریک از دستگاههای اجرایی در چارچوب گردش کار مقررات ارزیابی عملکرد عمومی  واختصاصی آنها مورد ارزیابی قرار می گیرد.این ارزیابی در مجموعه خرده نظام های ساختار نظام جامع رفاه وتامین اجتماعی جزء ارزیابی، از نظام پایش و ارزیابی پیشنهادی محسوب می گردد.اما جزء پایش این نظام از یک سو روند ارزیابی را پایش می کند و ازسوی دیگر با انجام مداخلات،تلاش در روان شدن و بهبود عملکرد های عمومی و اختصاصی  خرده نظام های نظام جامع رفاه وتامین اجتماعی می نماید!

بنابر آنچه گفته شد کارکردهای نظام پایش و ارزیابی نظام جامع رفاه وتامین اجتماعی از یک سو انجام ارزیابی و پایش آن و از دیگر سو پایش عملکرد های خرده نظام های نظام جامع رفاه وتامین اجتماعی است.

ما می توانستیم! برای انجام پایش و ارزیابی در سال جاری 18 تیم پایش وارزیابی با حضور آحاد مجریان برنامه های 18 گانه در دستگاههای اجرایی ذیربط و نیز ارزشییابان توانمند ساز تشکیل دهیم.این تیم ها می توانستند  با استفاده از فنون ارزشیابی و الگوهای منطقی اجرا و ارزشیابی برنامه  به پایش عملکرد ها، ارزیابی و پایش ارزیابی های عملکرد های عمومی و اختصاصی خرده نظام های نظام جامع رفاه و تامین اجتماعی  بپردازند!! اما فرصت ها به سان ابرها می گذرند و از دست می روند!

ما می توانیم!! در مورد اجرای دقیق قانون بودجه سال 1385 که قرار است به صورت عملیاتی تدوین گردد در این زمینه با کسب آمادگی های لازم از هم اکنون وبدون فوت وقت تلاش دسته  جمعی و آگاهانه ای را آغاز کنیم.

جناب آقای دکتر واعظ مهدوی! این پیشنهاد فکر شده و نتیجه حسن  استفاده این موسسه از سالها تجربه آحاد بشری است! نیروهای جوان و  پرتوان  و نیز میانسالان خبره و پخته علوم اجتماعی در ایران! لیاقت و  قابلیت آن را دارند که  نظام جامع رفاه  و تامین اجتماعی را   چابک ، توانمند و کارکردی  نموده و در گسترش عدالت و مهرورزی در این سرزمین! سهم حقه  و بایسته خویش را  به شایستگی ایفا نمایند!

بنیانگزاران محترم وزارت رفاه!  این پیشنهاد قابل تحقق بوده و اجرای متعهدانه و جامع آن می تواند الگویی برای سایر دستگاههای اجرایی کشور فراهم آورد.

مبانی  پایش و ارزیابی

  درفرایند  نظام پایش  و ارزیابی عملکرد  نظام جامع رفاه و تامین اجتماعی، اطلاعات در باره موارد ارزیابی به صورت نظامند ، جمع آوری و به منظور های :  كسب شناخت، بهبود عملكرد، يادگيري، پاسخگويي، برقراري ارتباطات و برنامه‌ريزي براي آينده، تلفیق و به کار گرفته می شود.این نظام  می تواند بر مبانی زیر استوار گردد:

·        فرهنگ سازی

·         آموزش

·        تسهیلگری

·        استناد محوری

·        دانایی سازمانی

·        یادگیری سازمانی

·        مشارکت

·        ظرفیت سازی

·        آزاد سازی

·        بهبود

·        پاسخگویی

فعالیت های  پایش و ارزیابی

در اجرای بخشی از فرایند نظام پایش وارزیابی عملکرد،دستگاههای اجرایی متکفل تحقق نظام جامع رفاه و تامین اجتماعی، مطابق گردش کار تعیین شده در آیین نامه های ارزیابی عملکرد و ارزیابی استراتژیک،فرم های ارزیابی عملکرد عمومی و اختصاصی را تکمیل و گزارشات لازم را به مراجع ذیربط ارسال می نمایند.همزمان در چارچوب همین نظام فعالیت های ارزیابی، مورد پایش قرار می گیرد.به منظور بهبود عملکرد عمومی واختصاصی این دستگاهها و پایش فعالیت های آنها طیف گسترده ای از اقدامات از تالیف و ترجمه  کتاب گرفته تا برگزاری کارگاه های آموزشی ،تشکیل گروههای ارزیابی برنامه وطراحی مدل های منطقی  تا  تدوین  بروشور ها و گاهنامه های آموزشی و چک لیست های ارزیابی و استقرار شبکه های  ارتبا طی توانمند ساز و پایش های الکترونیکی  بر خط  از جمله فعالیت هایی است که در درحیطه "  نظام پایش  و ارزیابی نظام جامع رفاه وتامین اجتماعی " جای می گیرد. والعاقبه للمتقین!

 



 

بازگشت