چهارشنبه 2 آذر 1396
آموزش و بهسازي كاركنان دولت در ايران با نگاه ويژه به بخش كشاورزي (ويرايش چهارم) فصل‌ نهم :آموزش‌ كاركنان‌ وزارت‌ جهاد كشاورزي‌ در برنامه سوم توسعه- بخش اول
سه شنبه 29 دی 1383

 

آموزش و بهسازي كاركنان دولت در ايران با نگاه ويژه به بخش كشاورزي 

(ويرايش چهارم)

فصل‌ نهم :

آموزش‌ كاركنان‌ وزارت‌ جهاد كشاورزي‌  در برنامه سوم توسعه

بخش اول

محمد حسن محقق معين

دی ماه 1383

info@moein.net

 

سرفصل مباحث فصل:

تشكيلات‌ اداري‌ آموزش‌ كاركنان‌ در وزارت‌ جهاد كشاورزي‌ 

بررسي و نقد نحوه سياست گذاري آموزش كاركنان در وزارت جهاد كشاورزي‌

برنامه‌ آموزش‌ كاركنان‌ در سال‌ 1381

 مسائل‌ برنامه‌ آموزش‌ کارکنان در سال‌ 1381

برنامه‌ آموزش‌ كاركنان‌ در سال‌ 1382

مسائل‌ برنامه‌ آموزش‌ کارکنان در سال‌ 1382

برنامه‌ ‌ آموزش‌ كاركنان‌  سال‌ 1383 و مسائل آن

 آموزش‌ مديران‌ در وزارت‌ جهاد كشاورزي‌

کارنامه سه ساله آموزش کارکنان ومدیران وزارت جهاد کشاورزی

وضعيت‌ نيروي‌ انساني‌ وزارت‌ جهاد كشاورزي‌ وپیشنهاداتی برای اصلاح ترکیب آن 

فهرست منابع ومآخذ

 

وزارت جهاد كشاورزي مولود برنامه سوم توسعه  است.اين وزارتخانه در اواخر سال‌ 1379(سال اول اجراي برنامه سوم توسعه ) با انحلال‌ وزارتخانه‌هاي‌ جهاد سازندگي‌ و كشاورزي‌ با تصويب‌ مجلس‌ شوراي‌ اسلامي‌ تأسيس‌ گرديد. ادغام‌ سازمانها در جهان‌ و در كشور ما امر بديعي‌ نيست‌. ادغام‌ سازمانها به‌ منظور:

(1) هماهنگي‌ بيشتر در انجام‌ وظايف‌،

(2) جلوگيري‌ از موازي‌ كاري‌،

(3) افزايش‌ كار آمدي‌ و پاسخگويي‌ به‌ نيازهاي‌ جديد،

 (4) استفاده‌ بيشتر و بهتر از سرمايه‌هاي‌ انساني‌ سازمانها و

 (5) انجام‌ اصلاحات‌ ساختاري‌،

 در دنيا سابقه‌ دارد. 

اين‌ ادغام‌ها مي بايست با برنامه‌ قبلي‌ و پيش‌ بيني‌هاي‌ لازم‌ از جهات‌ مختلف‌ صورت‌ گرفته‌ و فرصتهاي‌ جديدي‌ براي‌ افزايش‌ اثر بخشي‌ و نهايتاً كارائي‌ سازماني‌ فراهم‌ آورد. اينكه با اين ادغام اين اتفاق رخ داد يا خير؟ موضوع بحث ما نبوده و در اين‌ گزارش‌ به‌ بررسي‌ نحوه‌ و چند و چون‌ ادغام‌ اخير دو وزارتخانه‌ بخش‌ كشاورزي‌ نمي‌پردازيم‌ و صرفاً موضوع‌ آموزش‌ كاركنان‌ را كه‌ بطور جداگانه‌ چند و چون‌ آن‌ را در دو وزارت‌ كشاورزي‌ و جهاد سازندگي‌ بيان‌ كرديم‌؛ پي‌مي‌ گيريم‌. البته با معيار هاي 5 گانه مذكور،تحليلگران سازماني مي توانند به ارزشيابي اين ادغام بپردازند واي كاش كه اين ارزشيابي روزي انجام گردد.

 تشكيلات‌ آموزش‌ كاركنان‌

 مسئوليت‌ آموزش‌ كاركنان‌ در وزارتخانه‌هاي‌ جهاد سازندگي‌ و كشاورزي‌ به‌ ترتيب‌ به‌ عهده‌ معاون‌ آموزش‌ و تحقيقات‌ و رئيس‌ سازمان‌، تحقيقات‌، آموزش‌ و ترويج‌ كشاورزي‌ بوده‌ است‌ كه‌ اين‌ مسئوليت‌ را نهايتاً وزارت‌ كشاورزي‌ از طريق‌ دفتر آموزش‌ كاركنان‌ و در وزارت‌ جهاد سازندگي‌ از طريق‌ دفتر برنامه‌ ريزي‌ آموزشي‌ با همكاري‌ ساير واحدهاي‌ سازماني‌ در هر دو وزارتخانه‌ به‌ انجام‌ مي‌رساندند.

پس‌ از تشكيل‌ وزارت‌ جهاد كشاورزي‌ و گذشت‌ چند ماه‌ از عمر سازماني‌ اش‌ در خصوص‌ آموزش‌ كاركنان‌ اولاً يك‌ نفر به‌ عنوان‌ معاون‌ وزير در امور تحقيقات‌ و آموزش‌ انتخاب‌ گرديد كه‌ عهده‌ دار مسئوليتهاي‌ هر دو پست‌ معاونت‌ وزير در دو وزارتخانه‌ منحل‌ شده‌ گرديد. و ثانياً با تقسيم‌ وظايف‌ بين‌ دفتر "برنامه‌ ريزي‌ آموزشي‌ و دفتر آموزش‌ كاركنان‌ مسئوليت‌ آموزش‌ كوتاه‌ مدت‌ كاركنان‌ به‌ عهده‌ دفتر آموزش‌ كاركنان‌ و مسئوليت‌ آموزش‌ مقطع‌دار و بلند مدت‌ به‌ عهده‌ دفتر برنامه‌ ريزي‌ آموزشي‌ وزارت‌ جهاد كشاورزي‌ به‌ عنوان‌ دو دفتر ستادي‌ معاونت‌ آموزش‌ و تجهيز نيروي‌ انساني‌ سازمان‌ تات‌ قرار گرفت‌.

 در تحولات بعدي دفتربرنامه ريزي آموزشي منحل و كاركنان و وظائف آن به دفتر آموزش كاركنان سپرده شد.البته‌ در تشكيلات‌ پيش‌ بيني‌ شده‌ براي‌ معاونت‌ اداري‌ و مالي‌ وزارت‌ جهاد كشاورزي‌ نيز يك‌ دفتر تحت‌ عنوان‌ دفتر برنامه‌ ريزي‌ و بهسازي‌ نيروي‌ انساني‌"و يك‌ مركز تحت‌ عنوان‌" مركز بهبود سازمان‌ و مديريت‌" دو چهار خانه‌ در نمودارهاي‌ تشكيلاتي‌ پيشنهادي‌ را به‌ خود اختصاص‌ داده‌اند كه‌ امكان‌ دارا شدن‌ وظايف‌ كم‌ يا زيادي‌ در حوزه‌ آموزش‌ كاركنان‌ وزارتخانه‌ براي‌ آنها متصور است‌. اما هنوز(دي ماه 1383) تشكيلات‌ تفضيلي‌ وزارتخانه‌، نهائي‌ وابلاغ نشده و در انتظار تحول اداري هستيم!! انتظاري كه در شرايط موجود پاياني براي آن وجود ندارد.

بررسي و نقد نحوه سياستگذاري آموزش كاركنان در وزارت جهاد كشاورزي‌

 در حوزه‌ آموزش‌ كاركنان‌ دولت‌، مهمترين‌ مسئله‌ در اولين سال اجراي برنامه سوم، ابلاغ‌ آئين‌ نامه‌ اجرايي‌ ماده‌ 150 قانون‌ برنامه‌ سوم‌ به‌ همه‌ وزارتخانه‌ها و دستگاههاي‌ اجرائي‌ بود. اين‌ ابلاغ‌ در مهر ماه‌ 1379 صورت‌ گرفت‌.  در اين زمان هنوز وزارت جهاد كشاورزي تشكيل نشده بود. بر اساس‌ ماده‌ 150 قانون‌ برنامه‌ سوم‌ و آئين‌ نامه‌ اجرائي‌اش‌ وزارت‌ جهاد كشاورزي‌ موظف‌ بود ساليانه‌ يك‌ درصد از اعتبارات‌ جاري‌ و عمراني‌اش‌ را به‌ منظور ارتقاي‌ دانش‌ و مهارت‌ و افزايش‌ سطح‌ كارايي‌ نيروي‌ انساني‌ اعم‌ از كاركنان‌ و مديران‌ براي‌ طراحي‌ و اجراي‌ دوره‌هاي‌ آموزش‌ ضمن‌ خدمت‌ هزينه‌ نمايد.

 بر اساس‌ بند ب‌ ماده‌ 150 قانون‌ برنامه‌ سوم‌ نيز دستگاههای اجرایی موظف‌ شده‌ بود برنامه‌هاي‌ آموزشي‌ سالانه‌ خود را براي‌ دوران‌ برنامه‌ سوم‌ و به‌ تفكيك‌ سال‌، شامل‌ مباحث‌ و موضوعات‌ آموزشي‌، چگونگي‌ اجراي‌ دوره‌ها و همچنين‌ چگونگي‌ پوشش‌ كليه‌ كاركنان‌ شاغل‌ را تهيه‌ و جهت‌ تأئيد به‌ سازمان‌ امور اداري‌ و استخدامي‌ كشور ارسال‌ نمايد. هر چند كه‌ در آئين‌ نامه‌ اجرائي‌ مصوب‌ همين‌ ماده‌ سازمان‌ مديريت‌ و برنامه‌ ريزي‌ با تخفيف‌ قابل‌ توجهي‌ از وزارت‌ جهاد كشاورزي‌ و ساير دستگاههاي‌ اجرايي‌ خواسته‌ بود كه‌ صرفاً كليات‌ برنامه‌هاي‌ آموزشي‌ مربوط‌ به‌ سالهاي‌ برنامه‌ سوم‌ را در چهار چوب‌ برنامه‌ جامع‌ نيروي‌ انساني‌ دستگاه‌ به‌ تفكيك‌ هر سال‌ تنظيم‌ و به‌ اين‌ سازمان‌ ارائه‌ نمايند.

 اما وزارت‌ جهاد كشاورزي‌ هيچيك‌ از اقدامات‌ فوق‌ را تا آبان‌ ماه‌ سال‌ 80 انجام‌ نداد. پس‌ از گذشت‌ يكسال‌ از ابلاغ‌ آئين‌ نامه‌ اجرائي‌ ماده‌ 150 قانون‌ برنامه‌ سوم‌، وزارت‌ جهاد كشاورزي‌ دستور العمل‌ اجرائي‌ اين‌ آئين‌ نامه‌ را تهيه‌ و به‌ همه‌ واحدهاي‌ سازماني‌ وزارتخانه‌ ابلاغ‌ كرد. بر اساس‌ ماده‌ 1 اين‌ دستورالعمل‌ معاونت‌ تحقيقات‌ و آموزش‌ موظف‌ است‌ با رعايت‌ قوانين‌ و مقررات‌ ضمن‌ نياز سنجي‌ از كليه‌ واحدهاي‌ تابعه‌ وزارت‌ جهاد كشاورزي‌، برنامه‌ آموزش‌ ضمن‌ خدمت‌ كاركنان‌، شامل‌ آموزشهاي‌ كوتاه‌ مدت‌ (بويژه‌ پودماني‌) بلند مدت‌ و اعزام‌هاي‌ كوتاه‌ مدت‌ آموزشي‌ خارج‌ از كشور را در قالب‌ برنامه‌ پنجساله‌ سوم‌ به‌ تفكيك‌ هر سال‌ تهيه‌ نموده‌، به‌ سازمان‌ مديريت‌ و برنامه‌ ريزي‌ كشور ارسال‌ كرده‌ و پس‌ از اخذ مجوز از اين‌ سازمان‌ به‌ اجر بگذارد.

 بر اساس‌ ماده‌ 2 دستورالعمل‌ اخير الذكر تركيب‌ اعضاي‌ كميته‌ نياز سنجي‌ آموزشي‌ وزارت‌ جهاد كشاورزي‌ كه‌ دبيرخانه‌ آن‌ در معاونت‌ آموزش‌ و تجهيز نيروي‌ انساني‌ سازمان‌ تات‌ قرار دارد شامل‌ 7 نفر است‌. رئيس‌ سازمان‌ تات‌، معاون‌ وي‌، يكي‌ از مديران‌ كل‌ معاونت‌ آموزش‌ و تجهيز نيروي‌ انساني‌ سازمان‌ تات‌، مديران‌ كل‌ دفاتر، بودجه‌ و تلفيق‌ برنامه‌ها، امور اداري‌ و تشكيلات‌ و روشهاي‌ وزارتخانه‌ و بالاخره‌ رئيس‌ مؤسسه‌ آموزشهاي‌ عالي‌ علمي‌ - كاربردي‌. در اين‌ ماده‌ به‌ اعضا حق‌ معرفي‌ نماينده‌ به‌ جاي‌ خود براي‌ شركت‌ در جلسات‌ كميته‌ داده‌ نشده‌ است‌.

 در اين‌ دستورالعمل‌ اشاره‌اي‌ به‌ برنامه‌ جامع‌ نيروي‌ انساني‌ كه‌ وزارت‌ جهاد كشاورزي‌ موظف‌ بود كليات‌ يا جزئيات‌ برنامه‌هاي‌ آموزشي‌ وزارتخانه‌ را بر مبناي‌ آن‌ تنظيم‌ نموده‌ وبه‌ سازمان‌ مديريت‌ و برنامه‌ ريزي‌ كشور ارسال‌ نمايد، نشده‌ است‌. انگار كه‌ چنين‌ وظيفه‌اي‌ براي‌ وزارتخانه‌ در قوانين‌ و مقررات‌ تعيين‌ نشده‌ است‌ در حاليكه‌ انتظار معقول‌ از وزارت‌ جهاد كشاورزي‌ اين‌ بود كه‌ با توجه‌ به‌ تجارب‌ قبلي‌ دو وزارتخانه‌ و بويژه‌ طرح‌ها و برنامه‌هاي‌ عملياتي‌ كه‌ در ستاد تحول‌ اداري‌ وزارت‌ جهاد سازندگي‌ در سالهاي‌ گذشته‌ تهيه‌ شده‌ بود ،استفاده‌ نموده‌ و برنامه‌ جامع‌ نيروي‌ انساني‌ وزارت‌ جهاد كشاورزي‌ زودتر از برنامه‌ ديگر وزارتخانه‌ها آماده‌ گردد و بر مبناي‌ آن‌ كليات‌ و جزئيات‌ برنامه‌ آموزش‌ كاركنان‌ وزارتخانه‌ تنظيم‌ گردد.

 كميته‌ نياز سنجي‌ وزارت‌ جهاد كشاورزي‌ نيز در سال‌ 1380دو جلسه‌ بيشتر نداشته‌ است‌. جلسه‌ دوم‌ اين‌ كميته‌ روز آخر ماه‌ بهمن‌ و بدون‌ حضور مديران‌ كل‌: امور اداري‌، تشكيلات‌ و روشها و آموزش‌ كاركنان‌ وزارتخانه‌! تشكيل‌ شده‌ است‌.

 شركت‌ كنندگان‌ در اين‌ جلسه‌، با اشاره‌ به‌ مذاكرات‌ جلسه‌ اول‌ كميته‌ نياز سنجي‌ و محورها و مباني‌ برنامه‌ پيشنهادي‌ براي‌ آموزشهاي‌ ماده‌ 150 در سال‌ 1381 بر اهميت‌ اين‌ آموزشها و ضرورت‌ استفاده‌ مطلوب‌ و بهينه‌ از فرصت‌ حاصله‌ تأكيد نموده‌ و درخواست‌ كرده‌اند كه‌ نظام‌ و فرآيند نياز سنجي‌ مدون‌ شده‌ و رعايت‌ گردد و برنامه‌ آموزش‌ كاركنان‌ به‌ موقع‌ تصويب‌ و به‌ سازمان‌ مديريت‌ و برنامه‌ ريزي‌ ارسال‌ گردد.

 يكي‌ از شركت‌ كنندگان‌ در جلسه‌ كه‌ به‌ نمايندگي‌! از سوي‌ دفتر تشكيلات‌ و روشهاي‌ وزارتخانه‌ در جلسه‌ شركت‌ نموده‌اند با اشاره‌ به‌ طرح‌ طبقه‌ بندي‌ مشاغل‌ وزارت‌ جهاد سازندگي‌ و نقش‌ و جايگاه‌ آموزش‌ در آن‌ به‌ اين‌ نكته‌ اشاره‌ نموده‌اند كه‌ متأسفانه‌ واحدهاي‌ آموزشي‌ پاسخگوي‌ كامل‌ نيازهاي‌ آموزشي‌ مشاغل‌ نبوده‌اند و در مواردي‌ كاركنان‌ بناچار بدون‌ گذراندن‌ آموزشهاي‌ شغلي‌ ارتقا يافتند، لذا بايد به‌ موضوع‌ آموزشهاي‌ شغلي‌ توجه‌ بيشتري‌ نمود و آموزشها و استانداردهاي‌ شغلي‌ تعريف‌ گردند.

دكتر قره ياضي رئيس وقت‌ سازمان‌ تات‌ كه‌ رياست‌ كميته‌ نياز سنجي‌ آموزشي‌ وزارت‌ جهاد كشاورزي‌ را نيز به‌ عهده‌ داشت  در اين‌ جلسه‌ اظهار داشته‌اند كه‌ برنامه‌ ريزي‌ و اجراي‌ آموزشهاي‌ كاركنان‌ وزارتخانه‌ بايد به‌ صورت‌ متمركز انجام‌ گيرد. ايشان‌ ضمن‌ اشاره‌ به‌ ضرورت‌ تجميع‌ وظايف‌ آموزش‌ وزارت‌ و پرهيز از فعاليتهاي‌ موازي‌ و بعضاً غير همسو توسط‌ واحدهاي‌ سازماني‌ وزارت‌، با ابراز نگراني‌ از اين‌ روند اظهار كرده‌اند كه‌ بنظر مي‌رسد جهت‌گيري‌ وزارتخانه‌ نيز در مجموع‌ بر يكپارچگي‌ وظايف‌ آموزشي‌ و تحقيقاتي‌ و پيش‌ بيني‌ ساختار تشكيلاتي‌ مناسب‌ براي‌ آن‌ قرار داشته‌ باشد.  رئيس‌ كميته‌ نياز سنجي‌ آموزشي‌ در فرازي‌ ديگر از سخنان‌ خود در اين‌ جلسه‌ به‌ "طرح‌ تجزيه‌ آموزشها" و تفكيك‌ بخشي‌ از آموزشها تحت‌ عنوان‌ آموزش‌ كاركنان‌ و الحاق‌ آن‌ به‌ ديگر معاونت‌ وزارت‌،  { معاونت‌ اداري‌ و مالي‌ }  اين‌ طرح‌ را به‌ منزله‌ انهدام‌ آموزش‌ در وزارت‌ كشاورزي‌ دانسته‌اند.(وزارت‌ جهاد كشاورزي‌، 1380)

 در بند 1 از مصوبات‌ همين‌ جلسه‌ آمده‌ است‌: "برنامه‌ پيشنهادي‌ معاونت‌ آموزش‌ و تجهيز نيروي‌ انساني‌ براي‌ آموزشهاي‌ ماده‌ 150 در سال‌ 1381 مطرح‌ و به‌ شرح‌ پيوست‌ به‌ تصويب‌ رسيد."(همان‌، 1380) نگارنده‌ قبل‌ از اينكه‌ به‌ تحليل‌ و نقد برنامه‌ آموزش‌ كاركنان‌ وزارتخانه‌ براي‌ سال‌ 1381 بپردازد لازم‌ مي‌داند در خصوص‌ مباحثات‌ مطرح‌ شده‌ در جلسه‌ دوم‌ كميته‌ نياز سنجي‌ و مقدمات‌ تصويب‌ اين‌ برنامه‌ نظرات‌ كارشناسي‌ خود را بيان‌ نمايد.

 تحليل‌ محتواي‌ دو صفحه‌ مطالب‌ مندرج‌ در صورتجلسه‌ كميته‌ نياز سنجي‌ وزارت‌ جهاد سازندگي‌ در آخر بهمن‌ ماه‌ سال‌ 1380 براي‌ نگارنده‌ حاوي‌ نتايج‌ زير است‌:

 (1) دو نفر از اعضاي‌ اصلي‌ كميته‌ كه‌ قانوناً حق‌ معرفي‌ نماينده‌ هم‌ نداشته‌ و بلحاظ‌ مسئوليتهاي‌ اداري‌ نقشي‌ اساسي‌ در آموزش‌ و بهسازي‌ منابع‌ انساني‌ وزارتخانه‌ دارند در جلسه‌ حضور نيافته‌اند.

 (2) مقدم‌ترين‌ مدير در حوزه‌ آموزش‌ كاركنان‌ وزارتخانه‌ كه‌ قاعدتاً داراي‌ بيشترين‌ وظايف‌ و اطلاعات‌ در اين‌ زمينه‌ است‌، در جلسه‌ حضور نداشته‌ است‌.

 (3) نظام‌ و فرايند نياز سنجي‌ براي‌ آموزش‌ كاركنان‌ وزارتخانه‌ تدوين‌، اجرا و رعايت‌ نشده‌ است‌.

 (4) برنامه‌ آموزش‌ كاركنان‌ وزارتخانه‌ موضوع‌ ماده‌ 150 هنوز براي‌ تصويب‌ به‌ سازمان‌ مديريت‌ و برنامه‌ ريزي‌ ارسال‌ نشده‌ است‌.

 (5) استاندارهاي‌ آموزش‌ مشاغل‌ به‌ اندازه‌ لازم‌ و با هماهنگي‌هاي‌ سازماني‌ ضروري‌، تدوين‌ نشده‌ و به‌ تصويب‌ مراجع‌ ذير بط‌ نرسيده‌ است‌.

 (6) تأكيدات‌ اعضاي‌ جلسه‌ بر تمركز برنامه‌ ريزي‌ و اجراي‌ آموزشهاي‌ كاركنان‌ وزراتخانه‌ با سياستهاي‌ معقول‌ و جاري‌ دولت‌ در زمينه‌ مشاركت‌ و عدم‌ تمركز و اعطاي‌ اختيارات‌ به‌ واحدهاي‌ سازماني‌ تابعه‌ مغايرت‌ دارد.

 (7) اظهارات‌ رياست‌ كميته‌ نياز سنجي‌ مبني‌ بر انهدام‌ آموزش‌ در صورت‌ اجراي‌ "طرح‌ تجزيه‌ آموزشها" در وزارتخانه‌، از نظر عقلي‌، اجرائي‌ و علمي‌ قابل‌ ترديد و محل‌ بحثهاي‌ جدي‌ كارشناسانه‌ است‌. اگر امكانات‌ آموزشي‌ معيني‌ از امكانات‌ آموزشي‌ وزارتخانه‌ صرف‌ آموزش‌ كاركنان‌ وزارتخانه‌ گردد؛ انهدامي‌ پيش‌ نخواهد آمد.

در ادامه به بررسي و نقد نحوه تدوین و برخی مسائل  برنامه هاي آموزش كوتاه مدت  ضمن خدمت كاركنان وزارت جهاد كشاورزي  به تفكيك  سالهای 1383،1382 ، 1381 مي پردازيم.

 

 برنامه‌ آموزش‌ كاركنان‌ سال‌ 1381

 براي‌ تحليل‌ و نقد برنامه‌ مصوب‌ كميته‌ نياز سنجي‌ آموزشي‌ براي‌ آموزش‌ كاركنان‌ وزارتخانه‌ در سال‌ 1381 ابتدا به‌ معرفي‌ اين‌ برنامه‌ هفت‌ صفحه‌اي‌ بدون‌ متن‌ مي‌پردازيم‌. اين‌ برنامه‌ داراي‌ هفت‌ جدول‌ است‌. در جدول‌ اول‌ كه‌ شماره‌اي‌ نيز ندارد اهداف‌ كمي‌ تعيين‌ شده‌ براي‌ (1) آموزش‌ كوتاه‌ مدت‌ مديران‌، (2) آموزش‌ كوتاه‌ مدت‌ كاركنان‌، (3) آموزش‌ ميان‌ مدت‌ كاركنان‌، (4) آموزشهاي‌ خارج‌ از كشور، (5) آموزش‌ بلند مدت‌(كاركنان‌ و مديران‌)، (6) تكنولوژي‌ آموزشي‌ و (7) مطالعات‌ آموزشي‌ بيان‌ گرديده‌ است‌.

در جدول‌ ديگري‌ اهداف‌ كمي‌ آموزش‌ كوتاه‌ مدت‌ كاركنان‌ در سال‌ 1381 كه‌ جمعاً 31051 نفر ماه‌ در 5323 دوره‌ است‌ در 20 حوزه‌ آموزشي‌ بيان‌ گرديده‌ است‌. اين‌ حوزه‌ها عبارتند از: (1) منابع‌ طبيعي‌ (خاك‌، آب‌، جنگل‌، مرتع‌، ذخاير توارثي‌ و آبخيزداري‌)، (2) عمران‌، (3) صنايع‌ روستائي‌، (4) دامپزشكي‌، (5) طرح‌ و برنامه‌ ريزي‌، (6) دامپروري‌، (7) عمومي‌ (زبان‌، كامپيوتر، آئين‌ نگارش‌ و...)، (8) ماشين‌ آلات‌، (9) مالي‌ و اداري‌، (10) شيلات‌، (11) زراعت‌، (12) باغباني‌، (13) حفظ‌ نباتات‌، (14) پنبه‌ و دانه‌هاي‌ روغني‌، (15) آموزش‌، (16) تحقيقات‌، (17) مهندسي‌ زراعي‌ (مكانيزاسيون‌، تأمين‌ آب‌ و بهره‌ برداري‌ از تأسيسات‌ آبي‌، توسعه‌ روشهاي‌ آبياري‌ تحت‌ فشار، تجهيز و نوسازي‌ اراضي‌، توسعه‌ شبكه‌هاي‌ آبياري‌)، (18) ترويج‌، (19) اقتصاد كشاورزي‌ و بالاخره‌ (20) خدمات‌ پشتيباني‌

 در جداول‌ بعدي‌ نيز، پيش‌ بيني‌ دوره‌هاي‌ بلند مدت‌ وزارت‌ جهاد كشاورزي‌ در مقاطع‌: كارداني‌ غير علمي‌ - كاربردي‌ در 27رشته‌، كارشناسي‌ ارشد در 50 رشته‌، كارشناسي‌ ناپيوسته‌ در 13 رشته‌ و دكتري‌ در 20 رشته‌ براي‌ سال‌ تحصيلي‌ 82-81 شده‌ است‌. (وزارت‌ جهاد كشاورزي‌، 1380)

مسائل برنامه‌ آموزش‌ كاركنان‌ سال‌ 1381

برنامه‌ آموزش‌ كاركنان‌ وزارت‌ جهاد كشاورزي‌ براي‌ سال‌ 1381 داراي‌ اشكالات‌ بنيادي‌ است‌ كه‌ به‌ برخي‌ از موارد اين‌ اشكالات‌ اشاره‌ مي‌نمائيم‌.

 (1) اين‌ برنامه‌ بر اساس‌ آئين‌ نامه‌ اجرائي‌ ماده‌ 150 قانون‌ برنامه‌ سوم‌ مي‌بايست‌ در چارچوب‌ برنامه‌ جامع‌ نيروي‌ انساني‌ وزارت‌ جهاد كشاورزي‌ تهيه‌ مي‌گرديد. اما برنامه‌ جامع‌ نيروي‌ انساني‌، وزارت‌ جهاد كشاورزي‌ هنوز تهيه‌ نشده‌ است‌. بنابراين‌ معلوم‌ نيست‌ كه‌ اين‌ برنامه‌ تا چه‌ حد با ديگر خط‌ مشي‌هاي‌ سازماني‌ و برنامه‌هاي‌ توسعه‌ و فعاليتهاي‌ وزارتخانه‌ در عرصه‌ منابع‌ انساني‌ هماهنگي‌ داشته‌ باشد. اگر چه‌ ممكن‌ است‌ در وزارت‌ جهاد كشاورزي‌، ديگر خط‌ مشي‌هاي‌ سازماني‌ نيز تعيين‌ نشده‌ باشد اما بدون‌ وجود يك‌ برنامه‌ جامع‌  راهبردي‌ و تعيين‌ استراتژي‌هاي‌ كلان‌ وزارتخانه‌ در حوزه‌ منابع‌ انساني‌، خط‌ مشي‌گذاري‌ و تعيين‌ اهداف‌ كمي‌ آموزشي‌ بي‌ ارتباط‌ با ديگر اهداف‌ راه‌ به‌ جائي‌ نمي‌برد.

 (2) برنامه‌ تهيه‌ شده‌ ساير شرايط‌ تعيين‌ شده‌ در ماده‌ 150 قانون‌ برنامه‌ سوم‌ و آئين‌ نامه‌ اجرائي‌ آن‌ را ندارد زيرا اولاً نه‌ براي‌ يك‌ دوره‌ پنج‌ ساله‌ و به‌ تفكيك‌ سال‌ است‌، ثانياً مباحث‌ و موضوعات‌ آموزشي‌، چگونگي‌ اجراي‌ دوره‌ها و هنچنين‌ چگونگي‌ پوشش‌ كليه‌ كاركنان‌ شاغل‌ در آن‌ معين‌ نگرديده‌ است‌.

 (3) برنامه‌ تهيه‌ شده‌ در چارچوب‌ دستورالعمل‌ آئين‌ نامه‌ اجرايي‌ ماده‌ 150 كه‌ توسط‌ وزير جهادكشاورزي‌ ابلاغ‌ شده‌، تنظيم‌ نگرديده‌ است‌ اولاً بدلايل‌ مطرح‌ شده‌ در بند 2 و ثانياً بدليل‌ عدم‌ رعايت‌ ماده‌ 1 دستورالعمل‌ وزارتخانه‌ و عدم‌ نياز سنجي‌ از كليه‌ واحدهاي‌ تابعه‌ وزارتخانه‌

 (4) اگر چه‌ كليات‌ برنامه‌ آموزشهاي‌ كوتاه‌ مدت‌ سال‌ 1381 به‌ تصويب‌ سازمان‌ مديريت‌ و برنامه‌ ريزي‌ رسيده‌ است‌؛ اما جزئيات‌ آن‌ كه‌ بايستي‌ به‌ تفكيك‌ دوره‌هاي‌ آموزشي‌ ونه‌ حوزه‌هاي‌ آموزشي‌! در قالب‌ فرم‌ 26 تنظيم‌ شود؛ تا ارديبهشت‌ 81 هنوز تهيه‌ نشده‌ است‌ و تبعاً به‌ تأئيد سازمان‌ مديريت‌ و برنامه‌ ريزي‌ نيز نرسيده‌ است‌.

 علاوه‌ بر موارد چهار گانه‌ فوق‌ الذكر از آنجا كه‌ اين‌ گزارش‌ به‌ كنكاش‌ بيشتر پيرامون‌ آموزشهاي‌ كوتاه‌ مدت‌ كاركنان‌ مربوط‌ مي‌شود؛ در تحليل‌ برنامه‌ آموزش‌ كاركنان‌ وزات‌ جهاد كشاورزي‌ براي‌ سال‌ 1381 نيز به‌ كنكاش‌ بيشتري‌ در خصوص‌ آموزش‌ كوتاه‌ مدت‌ كاركنان‌ در اين‌ برنامه‌ مي‌پردازيم‌.

 در برنامه‌ اخير الذكر تعداد 5323 دوره‌ آموزش‌ كوتاه‌ مدت‌ به‌ ميزان‌ 31051 نفر ماه‌ براي‌ كاركنان‌ وزارت‌ جهاد كشاورزي‌ در سال‌ 1381 پيش‌ بيني‌ شده‌ است‌. با توجه‌ به‌ اينكه‌ براي‌ رسيدن‌ به‌ اين‌ پيش‌ بيني‌، نيازسنجي‌ آموزشي‌ انجام‌ نشده‌ است‌؛ معقولانه‌ است‌ كه‌ احتمال‌ بدهيم‌، پيش‌ بيني‌ بر اساس‌ روند گذشته‌ صورت‌ گرفته‌ است‌.

 در سال‌ 1377 مجموع‌ آموزش‌ كوتاه‌ مدتي‌ كه‌ براي‌ 106393 نفر كاركنان‌ وزارت‌ جهاد سازندگي‌ پيش‌ بيني‌ شده‌ است‌ برابر با 38258 نفر ماه‌ بوده‌ است‌، همچنين‌ مجموع‌ آموزش‌ كوتاه‌ مدتي‌ كه‌ براي‌ 74848 نفر از كاركنان‌ وزارت‌ كشاورزي‌ در سال‌ 1377 پيش‌ بيني‌ شده‌ برابر با 8539 نفر ماه‌ بوده‌ است‌. با توجه‌ به‌ اينكه‌ تغير فاحشي‌ در تعداد كاركنان‌ وزارتخانه‌ تا سال‌ 1381 صورت‌ نگرفته‌ است‌ مي‌توان‌ احتمال‌ داد كه‌ سر جمع‌ كاركنان‌ دو وزراتخانه‌، نشان‌ دهنده‌ تعداد كاركنان‌ وزارت‌ جهاد كشاورزي‌ باشد و در اين‌ صورت‌ وزارت‌ جهاد كشاورزي‌ داراي‌ حدود 181241 نفر كاركن‌ است‌.

براي‌ اين‌ تعداد از كاركنان‌ در مجموع‌ 31051 نفر ماه‌ آموزش‌ براي‌ سال‌ 81 در نظر گرفته‌ شده‌ است‌ در حاليكه‌ اگر همان‌ روند گذشته‌ حفظ‌ مي‌شد و هيچگونه‌ افزايش‌ با توجه‌ به‌ تغييرات‌ وظايف‌ كاركنان‌ در وزارتخانه‌ جديد كه‌ نيازهاي‌ آموزش‌ شغلي‌ را زيادتر مي‌نمايد و همچنين‌ تغييرات‌ تكنولوژي‌، لااقل‌ به‌ اندازه‌ سر جمع‌ آموزش‌ كوتاه‌ مدت‌ كاركنان‌ دو وزراتخانه‌ در آخرين‌ آمارهاي‌ موجود، مي‌بايست‌ آموزش‌ ضمن‌ خدمت‌ پيش‌ بيني‌ مي‌شد.

در اين‌ صورت‌ مي‌بايست‌ حداقل‌ 46797 نفر ماه‌ آموزش‌ كوتاه‌ مدت‌ براي‌ كاركنان‌ در سال‌ 1381 پيش‌بيني‌ مي‌گرديد  اما چنين‌ پيش‌ بيني‌ به‌ عمل‌ نيامده‌ و آموزش‌ پيش‌بيني‌ شده‌ كوتاه‌ مدت‌ براي‌ كاركنان‌ وزارتخانه‌ در سال‌ 1381 حدود 34 درصد كمتر از اين‌ مقدار آموزشِ معقول‌ است‌،  ضمناً هيچگونه‌ توصيفي‌ در خصوص‌ چگونگي‌ و چرائي‌ در نظر گرفتن‌ اين‌ ارقام‌ آموزشي‌ براي‌ سال‌ 1381 در اين‌ برنامه‌ وجود ندارد.

 آنچه‌ بيشتر تعجب‌ برانگيز است‌ آن‌ است‌ كه‌ در 10 حوزه‌ آموزشي‌ مربوط‌ به‌ وزارت‌ جهاد سازندگي‌ سابق‌ مجموعاً 13976 نفر ماه‌ آموزش‌ كوتاه‌ مدت‌ پيش‌ بيني‌ شده‌ است‌ امادر 10 حوزه‌ ديگر آموزشي‌ كه‌ مربوط‌ به‌ وزارت‌ كشاروزي‌ سابق‌ است‌ مجموعاً 17075 نفر ماه‌ آموزش‌ پيش‌ بيني‌ شده‌ است‌. در مقايسه‌ با آمار موجود پيش‌ بيني‌ آموزش‌ كاركنان‌ دو وزارتخانه‌ در سال‌ 1377 در دو وزارتخانه‌ اين‌ رقم‌ براي‌ آموزشهاي‌ كوتاه‌ مدت‌ در حوزه‌ وزارت‌ جهاد سازندگي‌ سابق‌ 4/63درصد كاهش‌ و براي‌ آموزشهاي‌ كوتاه‌ مدت‌ در حوزه‌ وزارت‌ كشاورزي‌ سابق‌ بيش‌ از 100درصد افزايش‌ يافته‌ است‌.

 با توجه‌ به‌ ارقام‌ پيش‌ بيني‌ شده‌ براي‌ آموزش‌ كوتاه‌ مدت‌ كاركنان‌ وزارتخانه‌ در سال‌ 81 بطور متوسط‌ براي‌ هر يك‌ از كاركنان‌ 42/3روز آموزش‌ در نظر گرفته‌ شده‌ است‌. امابراي‌ كاركناني‌ كه‌ از وزارت‌ جهاد سازندگي‌ آمده‌اند 62/2 روز آموزش‌ كوتاه‌ مدت‌ پيش‌ بيني‌ شده‌ است‌ و براي‌ كاركناني‌ كه‌ از وزارت‌ كشاورزي‌ آمده‌اند 56/4 روز آموزش‌ كوتاه‌ مدت‌ در سال‌ 1381 پيش‌ بيني‌ شده‌ است‌.

 البته‌ اين‌ محاسبات‌ با توجه‌ به‌ ارقام‌ تقريبي‌ كاركنان‌ و فرضهاي‌ نسبتاً معقول‌ به‌ عمل‌ آمده‌ است‌ و ممكن‌ است‌ كاملاً دقيق‌ نباشد اما مسلماً نسبتي‌ با واقعيت‌ دارد.  در ماده‌ 150 قانون‌ برنامه‌ سوم‌ تصريح‌ شده‌ است‌ كه‌ برنامه‌ آموزش‌ ضمن‌ خدمت‌ كاركنان‌ وزارتخانه‌ها در طول‌ سالهاي‌ برنامه‌ مي‌بايد چگونگي‌ پوشش‌ كليه‌ شاغلان‌ را معلوم‌ نمايد اما در اين‌ برنامه‌ 7 صفحه‌اي‌ كه‌ به‌ عنوان‌ آموزشهاي‌ ماده‌ 150 در سال‌ 81 به‌ تصويب‌ كميته‌ نياز سنجي‌ آموزشي‌ وزرات‌ جهاد كشاورزي‌ رسيده‌ است‌ ؛ اين‌ خواسته‌ وبسياري‌ از مشخصات‌ تصريح‌ شده‌ در ماده‌ 150 قانون‌ برنامه‌ سوم‌ و آئين‌ نامه‌ اجرائي‌ آن‌ و همچنين‌ دستور العمل‌ اجرائي‌ وزارتخانه‌ رعايت‌ نگرديده‌ است‌.

در هر صورت‌ بر اساس‌ محاسباتي‌ كه‌ نگارنده‌ بر مبناي‌ آمار ارائه‌ شده‌ توسط‌ دفتر برنامه‌ ريزي‌ آموزشي‌ وزارت‌ جهاد سازندگي‌ و همچنين‌ سازمان‌ تات‌ به‌ عمل‌ آورده‌ و در مباحث‌ مربوط‌ به‌ عملكرد آموزش‌ كاركنان‌ در وزارت‌ جهاد سازندگي‌ ارائه‌ نمود، احتمال‌ آموزش‌ ديدگي‌ كمتر كاركنان‌ وزارت‌ كشاورزي‌ سابق‌ نسبت‌ به‌ كاركنان‌ وزارت‌ جهاد سازندگي‌ سابق‌ و در نتيجه‌ نياز بيشتر آموزشي‌ آنان‌ را داده‌ است‌. اما آيا تصويب‌ كنندگان‌ برنامه‌ آموزشي‌ كاركنان‌ وزارت‌ جهاد كشاورزي‌ بر مبناي‌ چنين‌ محاسباتي‌ به‌ اين‌ ارقام‌ دست‌ يافته‌اند و آيا اين‌ مقدار تفاوت‌ در پيش‌ بيني‌ آموزش‌ براي‌ اقشار كاركنان‌ لازم‌ است‌؟ اينها سؤالاتي‌ هستند كه‌ با مطالعه‌ برنامه‌ 7 صفحه‌اي‌ آموزش‌ كاركنان‌ وزارت‌ جهاد كشاورزي‌ در سال‌ 1381 نمي‌توان‌ پاسخ‌ آنها را يافت‌.

 

 برنامه‌ ‌ آموزش‌ كاركنان‌  سال‌ 1382

 برنامه‌ نيازسنجي‌ از كاركنان وزارت جهد كشاورزي‌ براي‌ تدوين‌ دوره‌هاي‌ آموزشي‌ كوتاه‌ مدت‌ سال‌ 1382 دراواسط آذرماه‌ سال‌ 1381 توسط‌ دفتر آموزش‌ كاركنان‌ وزارتخانه‌ تهيه‌ و پس‌ از برگزاري‌ يك‌ دوره‌ توجيحي‌ دو روزه‌ با شركت‌ دست‌ اندركاران‌ نيازسنجي‌ از سراسر كشور در وزارتخانه‌ به‌ اجرا گذاشته‌ شد.

 دفتر آموزش‌ كاركنان‌ با ارائه‌ عناوين‌ دوره‌هاي‌ آموزشي‌ سال‌ 1382 براساس‌ نيازسنجي‌ از كاركنان‌ و مديران‌ با اجراي‌ اين‌ برنامه‌ در سطح‌ كشور نسبت‌ به‌ جمع‌ آوري‌ نيازها و برنامه‌ ريزي‌ دوره‌هاي‌ آموزش‌ كوتاه‌ مدت‌ ضمن‌ خدمت‌ كاركنان‌ اقدام‌ نموده‌ است‌. اين‌ برنامه‌ بعد از تجميع‌ دو وزارتخانه‌ (جهاد سازندگي‌ سابق‌ و كشاورزي‌ سابق‌) براي‌ اولين‌ بار   به‌ مورد اجرا گذاشته‌ شده‌ است‌. (دفتر آموزش‌ كاركنان‌، 1381)

 در برنامه‌ نيازسنجي‌ اخيرالذكر عناوين‌ دوره‌هاي‌ آموزشي‌ در 26 حوزه‌  به همراه دستورالعمل‌ نحوه‌ نيازسنجي‌ و  فرم های  چهارگانه‌ :

1- نيازسنجي‌ دوره‌هاي‌ آموزش‌ كوتاه‌ مدت‌،

2- فراخواني‌ فراگيران‌ ،

3- فرم‌ اعلام‌ آمادگي‌ مراكز آموزشي‌ براي‌ اجراي‌ دوره‌ و

4- فرم‌ گزارش‌ عملكرد برگزاري‌ دوره‌هاي‌ آموزشي‌

درج‌ شده‌ است‌.

 

 مسائل برنامه‌ آموزش‌ كاركنان‌ سال‌ 1382

 ‌ در يك‌ سخنراني‌ علمي‌ كه‌ با برنامه‌ ريزي‌ قبلي‌  واطلاع رسانی عمومی و انفرادی اداره‌ برگزاري‌ مجامع‌ علمي‌ مرکز آموزش عالی کشاورزی امام خمینی (ره) ، در تاريخ‌ 20 آذر 1381 تحت‌ عنوان‌«بررسي‌ وضعيت‌ برنامه‌ ريزي‌ و اجراي‌ آموزش‌ كاركنان‌ دولت‌ ايران‌ در برنامه‌ سوم‌ با تاكيد با آموزش‌هاي‌ ضمن‌ خدمت‌ كوتاه‌ مدت‌ وزارت‌ جهاد كشاورزي‌» در محل‌ آموزشكده‌ كشاورزي‌ كرج‌ ايراد گردید، نقد برنامه‌ نياز سنجی آموزش کارکنان سال 1382 در ابتدای شکل گیری آن انجام شد. در این نشست معاون آموزش و تجهیز نیروی انسانی سازمان ، مديركل‌ دفتر آموزش‌ كاركنان‌ وزارتخانه‌ و 3 نفر از معاونين‌ وي‌ و همين‌ حدود 20 نفر از مسئولان‌ و كارشناسان‌ آموزشی‌ معاونت‌ آموزش‌ و تجهیز نيروي‌ انساني‌ سازمان‌ تحقيقات‌ آموزش‌ كشاورزي‌  حضور داشتند. اشكالات‌ عمده‌اي‌ كه‌ براين‌ برنامه‌  در زمان شکل گیری اولیه وارد بود  به‌ شرح‌ موارد ذيل‌ در سخنرانی مذکور اعلام گردید:

 1- عناوين‌ دوره‌هاي‌ آموزشي‌ مطرح‌ شده‌ در اين‌ برنامه‌ نشان‌ از ماهيت‌ كلاسيك‌ اين‌ دوره‌هاي‌ آموزشي‌ داشته‌ و با  Training  و آموزش‌هاي‌ شغلي‌ بويژه‌ آموزش‌هاي‌  فاصله‌ بسيار زيادي‌ دارد.

 2- عناوين‌ آموزشي‌ در برنامه‌ نيازسنجي‌ سال‌ 1382 بر مبناي‌ تشخيص‌ ميزان‌ مهارت‌ شاغلين‌ و تعيين‌ استانداردهاي‌ مهارت‌ شغلي‌ تعيين‌ نشده‌ و مبناي‌ تهيه‌ آنها معلوم‌ نيست‌.

 3- برنامه‌ نيازسنجي‌ سال‌ 1382 فقط‌ كاركنان‌ فوق‌ ديپلم‌ و بالاتر و يا ديپلم‌ و بالاتر وزارت‌ جهاد كشاورزي‌ را تحت‌ پوشش‌ آموزش‌ ضمن‌ خدمت‌ قرار مي‌دهد كه‌ در صورت‌ اول‌ فقط‌ 25 درصد و در صورت‌ دوم‌ فقط‌ 48 درصد از كاركنان‌ وزارت‌ را پوشش‌ مي‌دهد. بنابراين‌ اكثريت‌ كاركنان‌ وزارت‌ جهاد كشاورزي‌ براي‌ گذراندن‌ آموزش‌ها در نظر گرفته‌ شده‌اند. چنين‌ تبعيض‌ ناروائي‌ صراحتاً با مفاد بند ب‌ ماده‌ 150قانون‌ برنامه‌ سوم‌ و همچنين‌ مفاد نظام‌ جديد آموزش‌ كاركنان‌ دولت‌ كه‌ از ابتداي‌ سال‌ 1381 لازم‌ الاجرا شده‌ در مغايرت‌ كامل‌ است‌.

 4- مفاد برنامه‌ نيازسنجي‌ آموزش‌ كاركنان‌ سال‌ 1382 را در معناي‌ دقيق‌ كلمه‌ نمي‌توان‌ نيازسنجي‌ آموزشي‌ ناميد چرا كه‌ در ابتداي‌ فرايند آموزش‌ كاركنان‌ ابتدا مي‌بايست‌ نيازسنجي‌ در ارتباط‌ با مشاغل‌ و وظايف‌ و رشته‌هاي‌ شغلي‌ وزارتخانه‌ منجر به‌ تعيين‌ استانداردهاي‌ آموزشي‌ گردد. سپس‌ در مرحله‌ دوم‌ با ارزشيابي‌ تشخيصي‌ سطح‌ مهارت‌ شاغلين‌ سنجيده‌ شود و پس‌ از آن‌ با اضافه‌ نمودن‌ نيازهاي‌ شخصي‌ كاركنان‌ و نيازهاي‌ توسعه‌اي‌ مشاغل‌ برنامه‌ ريزي‌ درسي‌ صورت‌ گيرد. و برنامه‌اي‌ نظير برنامه‌ نيازسنجي‌ آموزش‌ كاركنان‌ سال‌ 1382 در مرحله‌ سوم‌ چنين‌ فرايندي‌ جاي‌ مي‌گيرد كه‌ جزئي‌ از يك‌ برنامه‌ ريزي‌ آموزشي‌ است‌ كه‌ كاركنان‌ آموزش‌هاي‌ مورد نياز و اولويت‌ دار خود را اعلام‌ مي‌نمايند و در مرحله‌ چهارم‌ فرايند آموزش‌ كاركنان‌ نيز دوره‌هاي‌ آموزشي‌ به‌ اجرا گذاشته‌ مي‌شود. (مقني‌ زاده‌( محقق معین) ، 1381)

 در خلال‌ سخنراني‌ اخيرالذكر برخي‌ از مسئولان‌ و كارشناسان‌ معاونت‌ آموزش‌ و تجهيز نيروي‌ انساني‌ سازمان‌ تحقيقات‌ و آموزش‌ كشاورزي‌، عدم‌ آشنائي‌ سخنران ‌ با فعاليتهاي‌ انجام‌ شده‌در اين‌ معاونت‌ را موجب‌ ارائه‌ چنين‌ تحليلهائي‌ قلمداد نمودند و از نگارنده‌ دعوت‌ نمودند كه‌ پس‌ از ملاحظه‌ طرح‌ها و فعاليتهاي‌ انجام‌ شده‌ تحليل‌ جامع‌تري‌ ارائه‌ نمايم‌. اين‌ پيشنهاد با استقبال‌ نگارنده‌ مواجه‌ شد و با مراجعه‌ حضوري‌ و پي‌ گيريهاي‌ تلفني‌ در چندين‌ نوبت‌ تلاش‌ در بدست‌ آوردن‌ اطلاعات‌ بيشتر در خصوص‌ ادعاي‌ مطرح‌ شده‌ نمودم‌ . اما متأسفانه‌ مراجعات‌ و پي‌گيري‌هاي‌ اينجانب‌ مؤثر نيفتاد و اطلاعات‌ جديدي‌ بدست‌ نيامد.

متاسفانه پیش بینی نگارنده در خصوص اشکالات برنامه آموزش کارکنان سال 1382 به زودی محقق گشت.اصطلاح گویایی در زبان فارسی داریم که بیانگر خوبی برای ترسیم شرایط آموزش کارکنان در وزارت جهاد کشاورزی در طول برنامه سوم است وآن اینکه "هر گردی گردو نیست". نیاز سنجی آموزش کارکنان مفهومی ابداعی نیست،  بلکه به لحاظ تخصصی و فنی متضمن رعایت کیفیت های خاصی است.متاسفانه همانگونه که در فوق ارائه شد؛ این کیفیت ها درنیازسنجی آموزش کارکنان وزارت جهاد کشاورزی در طول برنامه سوم لحاظ نشد.برای تقویت این ادعا به یک سند اداری و یک گزارشی از مشاهدات نگارنده در خصوص برنامه آموزش کارکنان سال 1382 وزارتخانه اشاره می نمایم.

معاون آموزشی و دانشجویی مرکز آموزش عالی کشاورزی در تاریخ 31/3/1382 طی نامه شماره 928/م خطاب به مدیر کل دفتر آموزش کارکنان سه ماه پس از آغاز اجرای برنامه آموزش کارکنان سال 1382 هفت سئوال مطرح نمود است که گویای وضعیت برنامه ریزی و اجرایی این برنامه درحوزه مرکزی وزارت جهاد کشاورزی است. سئوالات به این شرح است:

1-   دوره هایی که مرکز می تواند همانند گذشته اجرا نماید کدامند و چگونه و در چه زمانی می تواند آن را به انجام رساند؟

2-     آیا دوره ها پاره وقت است یا تمام وقت؟ لطفا با ذکر عنوان دوره ها،طی جدولی اعلامو سیاست آن دفتر ذکر شود.

3-   با توجه به عدم اطلاعات کافی در فرم ها و نرم افزار ارسالی مربوطه ،تعداد واحد و ساعات تدریس چگونه خواهد بود؟لطفا دقیقا مشخص فرمایند.

4-   افراد فراگیری که در بعضی از دوره ها ثبت نام کرده اند بسیار اندک و زیر حد نصاب قابل قبول است.نحوه اجرای اینگونه دوره ها چیست؟

5-   تکلیف بسیاری از افراد متقاضی وعلاقه مندان به شرکت در دوره ها که از زمان نیاز سنجی موفق به ثبت نام نشده اند چیست و چه شاخص ،مکانیزم وسازوکاری برای آنها تعریف شده است؟( تامرکز بتواند پاسخگو باشد).

6-   فرخوانی توسط چه نهادی می باید صورت پذیرد(مرکز یا دفتر آموزش کارکنان)؟و آیا فراگیران باید از چه سازمان ها یا واحد هایی فراخوانی شوند؟

7-   دوره هایی که خارج از چهارچوب نیاز سنجی وبعضا با توافق مدیران مؤسسات ودفتر یا معاونت صورت می گیرداز جهت موضوع،زمان برگزاری،مهلت برای فراخوانی،تامین اعتبار و... چگونه خواهد بود تا مرکز بتواندبرای اجرای مؤفق،تمام توان خود را به کار گیرد وآشفتگی و بی نظمی ایجاد نگردد.

سئوالات فوق به اندازه کافی گویا و بیانگر وضعیت طراحی و اجرای برنامه آموزش کارکنان در سال 1382 شش ماه پس از شروع فرایند برنامه ریزی و نیازسنجی و سه ماه پس از شروع اجرای دوره هاست. بنابراین نیاز به تحلیل ندارد.

متاسفانه این وضعیت تا پایان اجرای برنامه آموزش کارکنان سال 1382 نه تنها در حوزه مرکزی وزارت جهاد کشاورزی بلکه در سطح تمامی واحد های استانی وکشور تداوم یافت.شاهد این ادعا ، مشاهدات و شنیده های  نگارنده در گردهم آیی مسئولین نیاز سنجی استانها و مسئولین دفتر آموزش کارکنان وزارتخانه  در تاریخ سوم آبان ماه 1382 در سالن اجتماعات آموزشکده کشاورزی کرج (مشهور به آمفی تئاتر کوچیکه) است.برخی از شنید ه های من در این نشست با ذکر سمت گوینده در ذیل آورده شده است:

مدیر کل دفتر آموزش کارکنان :

1-            امسال مجوز برگزاری 2000 دوره به صورت دستی(غیر ماشینی) از سازمان مدیریت گرفتیم.اما چون نیاز سنجی سال 1382 ناقص انجام شد اجرای ما به 1000 دوره نرسید.

2-            در بحث صدور گواهینامه دوره های آموزش کارکنان  معطلی ما به خاطر این است که هنوز معلوم نیست که آن را چه کسی باید امضا کند.

3-                       هنوز مشاغل وزارت جهاد کشاورزی تعریف نشده وما مجبوریم همینطوری عمل کنیم.

4-          پودمان های آموزشی مصوب در سازمان مدیریت را به صورت CD ومکتوب به مراکز مجری فرستاده ایم.

5-            دفتر بهسازی معاونت  پودمانهای آموزشی را تصویب می کند و تعهد کرده است که تا پایان سال 1383 همه پودمان های آموزشی رافراهم نماید.

6-            اسامی برخی از کارکنان برای شرکت در دوره های آموزش کارکنان به استانها اعلام شده که اصلا در نیاز سنجی ما شرکت نکرده بودند. در حالیکه استانها درست عمل کرده بودند.مشکل از ما بود.نیاز سنجی سال 1382 مسئله دار بود و نتوانستیم از اطلاعات استفاده کنیم و انشاءالله در سال 1383 اینطور نمی شود و ما خیلی روی آن حساب کرده ایم.

7-            برای آموزش کارکنان حوزه مرکزی وزارتخانه و موسسات و شرکت های تابعه برنامه خاصی داریم که بعد از طریق مرکز آموزش عالی کشاورزی امام خمینی(ره) عمل می کنیم.از معاونین محترم وزیر نماینده خواهیم خواست و جداگانه برای آنها برنامه داریم.به همین دلیل برای حضور در این جلسه از مرکز امام دعوت نکرده ایم.

دراین جلسه مسئولین آموزش کارکنان از استان های مختلف حضور داشته و مسائل مشابهی با مسائلی که فوقا ارائه شد؛ طرح نمودند. مباحث طرح شده روشن است و نیاز به تحلیل بیشتر ندارد.این مسائل همان مسائلی است که در سخنرانی مذکور در خصوص احتمال بروز آن هشدار داده شده بود. مقدار قابل توجهی از این مسائل به ناهماهنگی خرده نظامهای مدیریت منابع انسانی در وزراتخانه برمی گردد.

بخش عمده ای از مسائل نیز بازتاب سلایق مدیریتی و نحوه تدبیر امور است.البته هماهنگ کردن خرده نظام های مدیریت منابع انسانی در وزارت خانه هم وظیفه همین مدیران و همتایانشان در سایر معاونت های وزارتخانه بویژه مدیریت اداری ومالی( مدیریت سرمایه انسانی) است.بنابراین مشکلات این عرصه شناخته شده است.تنها مسئله این است که با وضع موجود کسی نیست تا کمر به رفع آنها ببندد.

 البته  تجربه نشان داده است که با ساده برخورد کردن با مسائل نسبتا پیچیده و تحریف عملی مفاهیم علمی،فنی و تخصصی نظیر: نیاز سنجی آموزشی، پودمان آموزشی، برنامه ریزی آموزشی و... می توان امور را اداره و روزگار را گذراند.

برنامه‌ ‌ آموزش‌ كاركنان‌  سال‌ 1383  ومسائل آن

 تدوین برنامه آموزش كاركنان وزارت جهاد كشاورزي‌ برای سال‌ 1383از روزهای سوم و چهارم  آذرماه‌ سال‌ 1382  در جریان  يك‌ گرد همایی دو روزه‌ با شركت‌ دست‌ اندركاران‌ نيازسنجي آموزشی‌  وزارتخانه از سراسر كشور در آموزشکده کشاورزی محمد آباد مشکین دشت کرج آغاز شد.

با توجه به تجربه ناموفق نیازسنجی  سال 1382  سیستم نرم افزاری جدیدی برای نیاز سنجی آموزشی تهیه شده بود که قرار بود در بعد از ظهر روز اول گرد همایی کار عملی  و آموزش سیستم توسط طراح آن (آقای جدیدی ) انجام گیرد؛ که این کار صورت نگرفت . در ادامه گرد همایی فرم های  راهنمای نحوه انتخاب دوره، کتابچه حاوی عناوین دوره ، وراهنمای نحوه نیاز سنجی به همراه سیستم نرم افزاری جدید به شرکت کنندگان ارائه و توضیحات در خصوص برنامه آموزش کارکنان سال 1383 توسط مسئولین  دفتر آموزش کارکنان ارائه گردید.

وضعیت اجرا و مسائل  برنامه آموزش کارکنان در سال 1383 در 10 ماهی که از اجرای آن می گذرد ؛تفاوت معنی داری با وضعیت اجرا و مسائل برنامه آموزش کارکنان در سال های 1381 و 82 13 که در فوق تشریح شد، نداشت.بنابراین در اینجا لزومی به تکرارآن نیست.در اینجا به مستند سازی یک تجربه شخصی و تجربه ای از یکی از موسسات تحقیقاتی که شاهدی در تایید ادعای اخیر است ارائه می نمایم.

 تجربه شخصی من به عنوان عضو هیات علمی تمام وقت و ذینفع در اجرای آموزش های ضمن خدمت در  مجتمع آموزشی وزارت جهاد کشاورزی  که در طول سال جاری  متقاضی و پیگیر اجرای دوره های آموزش ضمن خدمت  بوده ام، صرفا حاکی از تدریس در یک دوره آموزش ضمن خدمت است.اجرای این دوره نیز با پیگیری های ویژه و مستمر شخصی  در آبان ماه امکانپذیر شد.

رابط آموزشی علاقه مند و فعال  یکی از موسسات تحقیقاتی حوزه مرکزی وزارتخانه در جلسه ای که به منظور هماهنگی نیاز سنجی آموزشی سال1384 !!! در تاریخ 12 دی ماه 1383 در سالن جلسات مرکز آموزش عالی امام خمینی(ره) در تهران درحضور مسولین دفتر آموزش کارکنان و مجتمع آموزشی وزارت جهاد کشاورزی و حدود 30 نفر از رابطین آموزشی واحد های سازمانی حوزه مرکزی وزارتخانه برگزار شداظهار داشت: "در سال 1383 از 74 دوره آموزشی ضمن خدمت کوتاه مدت پیش بینی شده برای محققان و کارکنان پژوهشکده ما ،فقط 4 دوره برگزار شده که استاد دو دوره آن را هم خودم از محل آموزشکده کشاورزی کرج پیدا و معرفی کرده ام وگرنه به علت پیدا نشدن استاد امکان برگزاری این دو دوره هم نبود. این چه وضعی است؟!!" در مصاحبه ای که با ایشان داشتم اضافه نمودند که در مباحث مطرح شده  تعداد دیگری از رابطین در این جلسه گلایه هایی نظیر گلایه ایشان مطرح شده است.

آموزش‌ مديران‌ در وزارت‌ جهاد كشاورزي‌

 در همين‌ فصل‌ در بررسي‌ آموزش‌ كاركنان‌ در وزارت‌ جهاد سازندگي‌ به‌ فعاليتهاي‌ 14 ساله‌ سازماندهي‌ شده‌ و با برنامه‌ آموزش‌ مديران‌ در وزارت‌ جهاد سازندگي‌ اشاره‌ كرديم‌. اما بر اساس‌ اسناد منتشر شده‌ سازمان‌ تات‌، آموزش‌ مديران‌ در وزارت‌ كشاورزي‌ سابقه‌ زيادي‌ ندارد و آموزش‌ مديريت‌ براي‌ مديران‌ وزارت‌ كشاورزي‌ عمدتاً با استفاده‌ از امكانات‌ خارج‌ از وزارتخانه‌ صورت‌ مي‌گرفته‌ است‌. در صفحه‌ 7 گزارشي‌ كه‌ تحت‌ عنوان‌ سيماي‌ آموزش‌ در زمستان‌ سال‌ 1378 توسط‌ سازمان‌ تات‌ منتشر شده‌ است‌ آمده‌ است‌: جهت‌ ارتقاء توان‌ علمي‌ بينشي‌ مديران‌ وزارت‌ كشاورزي‌ طرح‌ آموزش‌ مديران‌ تهيه‌ گرديد كه‌ از سال‌ 1379 اجرا خواهد گرديد. (سازمان‌ تات‌، 1378) همچنين‌ در صفحه‌ 5 گزارشي‌ تحت‌ عنوان‌ " دوره‌هاي‌ آموزشي‌ پودماني‌ مديران‌ كشاورزي‌ كه‌ آنهم‌ توسط‌ سازمان‌ تات‌ و به‌ احتمال‌ زياد در سال‌ 1378 تهيه‌ شده‌، به‌ بررسي‌ مشكلات‌ آموزش‌ مديران‌ در وزارت‌ كشاورزي‌ اشاره‌ شده‌ است‌. اين‌ مشكلات‌ عبارتند از: (1) فقدان‌ يك‌ نظام‌ آموزشي‌ مستمر براي‌ مديران‌ وزارت‌ كشاورزي‌، (2) نامشخص‌ بودن‌ سطوح‌ مديريتي‌ از نظر برنامه‌ ريزي‌ آموزشي‌، (3) بي‌ تأثير بودن‌ آموزش‌ در ارتقاء و انتصاب‌ مديران‌ و (4) گرايش‌ مديران‌ به‌ دوره‌هاي‌ بلند مدت‌ كارشناسي‌ ارشد مديريت‌ دولتي‌ و كم‌ توجهي‌ به‌ دوره‌هاي‌ كوتاه‌ مدت‌. (سازمان‌ تات‌، 1378)

 نگارنده‌ معتقد است‌ كه‌ ادغام‌ سازمانهادر يكديگر بايستي‌ منجر به‌ كارآمدي‌ بيشتر سازمان‌ جديد و استفاده‌ كامل‌ از تجارب‌ ارزنده‌ هر يك‌ از سازمانهاي‌ ادغام‌ شده‌ در برنامه‌ ريزي‌هاي‌ سازمان‌ جديد، گردد. اما آيا در وزارت‌ جهاد كشاورزي‌ هم‌ در زمينه‌هاي‌ مختلف‌ اين‌ كار صورت‌ مي‌گيرد؟  نامه‌اي‌ كه‌ در روز ماقبل‌ آخر كاري‌ سال‌ 1380 توسط‌ مدير كل‌ دفتر آموزش‌ كاركنان‌ وزارتخانه‌، براي‌ مراكز آموزش‌ عالي‌ تابعه‌ ارسال‌ گرديده‌، و در آن‌ شمائي‌ از وضعيت‌ و برنامه‌ آموزش‌ مديران‌ در وزارت‌ جهاد كشاورزي‌ طرح‌ شده‌ است‌  نگارنده‌ را به‌ اين‌ نتيجه‌ رسانده‌ است‌ كه‌ در زمينه‌ آموزش‌ مديران‌ نبايستي‌ انتظار چنين‌ استفاده‌اي‌ را داشته‌ باشيم‌!

 در اين‌ برنامه‌ فرم‌ نياز سنجي‌ مديران‌ سطح‌ 3 كه‌ مديران‌ مراكز آموزش‌ و معاونين‌ آموزش‌ هم‌ در اين‌ سطح‌ قرار گرفته‌اند ارسال‌ شده‌ است‌ و از مديران‌ خواسته‌ شده‌ است‌ كه‌ فرم‌ را تا 25 فروردين‌ 81 پس‌ از تكيمل‌ عودت‌ نمايند. عناوين‌ دوره‌هاي‌ آموزشي‌ استاندارد تخصصي‌ كه‌ از مديران‌ مراكز آموزش‌ سؤال‌ شده‌ است‌ كه‌ آيا آن‌ را گذرانده‌اند يا خير  و اينكه‌ در صورت‌ نگذراندن‌ اين‌ دوره‌ تا چه‌ حد به‌ آن‌ نياز دارند عبارتند از: (1) مديريت‌ رفتار سازماني‌، (2) وظايف‌ و ساختار سازماني‌ وزرات‌ جهاد كشاورزي‌، (3) مديريت‌، حسابداري‌ و بازاريابي‌، (4) جامعه‌شناسي‌ روستايي‌، (5) سيستم‌هاي‌ اطلاعاتي‌ مديريت‌، (6) فنون‌ گرد آوري‌ و تجزيه‌ و تحليل‌ اطلاعات‌ و (7) مديريت‌ ارتباطات‌، در اين‌ فرم‌ همچنين‌ دوره‌هاي‌ آموزشي‌ استاندارد ويژه‌ نيز براي‌ مديران‌ مراكز آموزشي‌ پيشنهاد شده‌ كه‌ عبارتند از: (1) اصول‌ پروژه‌ نويسي‌، (2)مديريت‌ كشاورزي‌، (3) برنامه‌ ريزي‌ و مباني‌ كنترل‌ پروژه‌، (4) روش‌ تحقيق‌ (دفتر آموزش کارکنان وزارت جهاد کشاورزی ، 1380) .

 جالب‌ است‌ بدانيم‌ كه‌ اين‌ فرم‌ اطلاعاتي‌ در چهار چوب‌ طرح‌ جامع‌ آموزش‌ پودماني‌ مديران‌ وزارت‌ كشاورزي‌ قرار دارد. آنچه‌ مسلم‌ است‌، عناوين‌ دوره‌هاي‌ اخير الذكر در چهارچوب‌ پودمان‌هاي‌ شغلي‌ مطرح‌ شده‌ در آموزش‌ پودماني‌ كه‌ در فصل آموزش‌ كاركنان‌ وزارت‌ كشاورزي‌ در مبحث‌ اموزش‌ پودماني‌ توضيح‌ داديم‌؛ نمي‌گنجد و از تجربيات‌ سازمان‌ تات‌ كه‌ در سال‌ 1378 تحت‌ عنوان‌ نظام‌ آموزش‌ پودماني‌ كاركنان‌ وزارت‌ كشاورزي‌ تهيه‌ شده‌، بهره‌اي‌ نبرده‌ است‌. همانگونه‌ كه‌ به‌ نقل‌ از رادنيا مطرح‌ كرديم‌،  پودمانها همان‌ دوره‌هاي‌ آموزشي‌ سنتي‌ نيستند كه‌ با تنظيم‌ چند دوره‌ متوالي‌ به‌ روش‌ سنتي‌ و كلاسيك‌ و ارتباط‌ دادن‌ آنها با يكديگر آنها را نظام‌ پودماني‌ نام‌ گذاري‌ كنيم‌.

 از اين‌ مهمتر در تجربه‌ آموزش‌ مديران‌ در وزارت‌ جهاد سازندگي‌ بخصوص‌ براي‌ مديران‌ آموزش‌، برنامه‌ تخصصي‌ آموزش‌ مديريت‌ در سال‌ 1370 طراحي‌ و به‌ اجرا هم‌ گذاشته‌ شده‌ است‌. اين‌ برنامه‌ كه‌ به‌ روش‌ پودماني‌ هم‌ تهيه‌ نشده‌ و متناسب‌ بامشاغل‌ رؤساي‌ مراكز آموزش‌ جهاد طراحي‌ شده‌ است‌ داراي‌ دروسي‌ نظير: (1) مديريت‌ آموزش‌ كاركنان‌، (2) مديرت‌ منابع‌ انساني‌، (3) برنامه‌ ريزي‌ نيروي‌ انساني‌، (4) برنامه‌ ريزي‌ درسي‌، (5) اصول‌ و روشهاي‌ برنامه‌ ريزي‌ آموزشي‌، (6) ارزشيابي‌ آموزشي‌، (7) مديريت‌ آموزشي‌، (8) اصول‌ طراحي‌ نظامهاي‌ كوچك‌ آموزشي‌، (9) آموزش‌ بزرگسالان‌ و روستائيان‌، (10) تكنولوژي‌ آموزشي‌ پيشرفته‌، (11) اصول‌ و مباني‌ ترويج‌، (12) سمينار در آموزشهاي‌ فني‌ و حرفه‌اي‌، (13) روشهاي‌ آماري‌ پيشرفته‌، (14) انفورماتيك‌ و كاربرد كامپيوتر در آموزش‌ مي‌باشد( معاونت‌ آموزش‌ و تحقيقات‌ وزارت‌ جهاد سازندگي‌، 1370).

 آيا سؤال‌ كردن‌ در مورد گذراندن‌ دروس‌ اخيرالذكر از مديران‌ مراكز آموزشي‌ به‌ تشخيص‌ نياز آموزشي‌ آنان‌ بيشتر كمك‌ مي‌كند يا دروسي‌ كه‌ در فرم‌ اخيرالذكر مطرح‌ شده‌ است‌؟

 به‌ نظر مي‌رسد بدليل‌ اينكه‌ كاركارشناسي‌ كافي‌ روي‌ ارتباط‌ دادن‌ سطح‌ بندي‌ مديران‌ و نظام‌ آموزشي‌ پودماني‌ صورت‌ نگرفته‌ است‌، شاهد چنين‌ فرمي‌ هستيم‌. بهر حال‌ در آئين‌ نامه‌ اجرائي‌ ماده‌ 150 قانون‌ برنامه‌ سوم‌، تصريح‌ شده‌ است‌ كه‌ 30 درصد از اعتبار موضوع‌ اين‌ ماده‌ در آموزش‌ پودماني‌ مديران‌ هزينه‌ گردد. اما شيوه‌ نياز سنجي‌ آموزشي‌ براي‌ مديران‌ وزارت‌ جهاد كشاورزي‌ كه‌ تحت‌ عنوان‌ طرح‌ جامع‌ آموزش‌ پودماني‌ مديران‌ وزرات‌ جهاد كشاورزي‌ در حال‌ انجام‌ است‌ به‌ آموزش‌ پودماني‌ مديران‌ نمي‌انجامد.

  بخش دوم گزارش را در اینجا بخوانید

بازگشت