چهارشنبه 2 آذر 1396
آموزش و بهسازي كاركنان دولت در ايران با نگاه ويژه به بخش كشاورزي (ويرايش سوم) فصل‌ هشتم : آموزش كاركنان در جهاد سازندگي و وزارت جهاد سازندگي - بخش اول
يکشنبه 22 شهريور 1383

آموزش و بهسازي كاركنان دولت در ايران با نگاه ويژه به بخش كشاورزي 

(ويرايش سوم)

فصل‌ هشتم :

آموزش كاركنان در جهاد سازندگي و وزارت جهاد سازندگي

بخش اول

محمد حسن محقق معين

شهریور 1383

info@moein.net

سرفصل مباحث فصل :

·         ‌ آموزش‌ كاركنان‌ در جهاد سازندگي‌ 

·         سازماندهي‌ مناسب‌ در مديريت‌ منابع‌ انساني‌ جهادسازندگي‌ 

·          تشكيلات اداري آموزش‌ كاركنان‌ در وزارت‌ جهاد سازندگي‌ 

·         آئين‌نامه‌ آموزش‌ ضمن‌ خدمت‌ وزارت‌ جهاد سازندگي‌ 

·         نحوه‌ اجراي‌ آموزشهاي‌ كوتاه‌ مدت‌ ضمن‌ خدمت‌ در وزارت‌ جهاد سازندگي‌ 

·         مسئله‌ يا بحران‌ برنامه‌ درسي‌ آموزشهاي‌ كوتاه‌ مدت‌ ضمن‌ خدمت‌ 

·         طرح‌ آموزش‌ شغلي‌ پودماني‌ وزارت‌ جهادسازندگي‌ 

·         عملكرد آموزشهاي‌ كوتاه‌ مدت‌ كاركنان‌ وزارت‌ جهادسازندگي‌ 

·         آموزش‌ مديران‌ در وزارت‌ جهادسازندگي‌ 

·         وضعيت‌ نيروي‌ انساني‌ وزارت‌ جهادسازندگي

·        مقايسه سطح تحصيلات شاغلين دو وزارتخانه جهاد سازندگي و كشاورزي در آستانه ادغام

·         نتيجه گيري از مباحث فصل

·         منابع و مآخذ فصل

 

آموزش‌ كاركنان‌ در جهاد سازندگي‌ 

فعاليتها ي‌ آموزشي‌ جهاد سازندگي‌ همزمان‌ با ساير فعاليتهاي‌ آن‌ آغاز شده‌ و تأخري‌ در اين‌ زمينه‌ وجود ندارد. نگارنده‌ شخصاً در تيرماه‌ سال‌ 1359، روزهاي‌ اول‌ فعاليت‌ داوطلبانه‌ در اين‌ نهاد را با شركت‌ در يك‌ دوره‌ آموزشي‌ كوتاه‌ مدت‌ كه‌ با كيفيت‌ بسيار خوب‌ در دانشكده‌ دامپزشكي‌ دانشگاه‌ تهران‌ با استفاده‌ از امكانات‌ آزمايشگاهي‌ و برنامه‌ ريزي‌ دقيق‌ واحد اجرايي‌ مربوطه‌ در جهاد سازندگي‌ و نه‌ واحد آموزش‌ برگزار شد؛ آغاز كرده‌ است‌. بلافاصله‌ پس‌ از دوره‌ با در اختيار گرفتن‌ امكانات‌ لازم‌ براي‌ فعاليتي‌ كه‌ براي‌ آن‌ آموزش‌ لازم‌ را ديده‌ بودم‌ به‌ محل‌ كار اعزام‌ شدم‌.

 وجود فرهنگ‌ قوي‌ آموزش‌ در ابتداي‌ فعاليت‌ جهاد سازندگي‌ علاوه‌ بر مصداق‌ اخيرالذكر مستندات‌ ديگري‌ هم‌ دارد. اولين‌ سمينار سراسري‌ آموزش‌ جهادسازندگي‌ در روزهاي‌ چهارم‌ الي‌ هشتم‌ اسفند ماه‌ سال‌ 1360 در اوج‌ ناپايداري‌هاي‌ سياسي‌ و جنگ‌ و ترور در كشور به‌ مدت‌ 5 روز در دانشكده‌ خدمات‌ اجتماعي‌ شهيد ارشاد در تهران‌ با حضور مسؤلان‌ واحدهاي‌ آموزش‌ جهادسازندگي‌ از سراسر كشور برگزار گرديد.  

 در اين‌ سمينار 7 كميسيون‌ به‌ جمع‌ بندي‌ تجارب‌ 21 ماهه‌ نهاد جهاد سازندگي‌ در امر آموزش‌ و ترسيم‌ راه‌ آينده‌ پرداختند. عناوين‌ اين‌ كميسيونها عبارت‌ بودند از: تشكيلات‌، آموزش‌ عمومي‌، آموزشهاي‌ تخصصي‌، تعيين‌ ضوابط‌ و دستورالعملها، مشكلات‌ آموزشي‌ و راه‌ حلها، شيوه‌هاي‌ اجرايي‌ آموزش‌ و بالاخره‌ طرح‌ و برنامه‌ ريزي‌ آموزشي‌ (واحد آموزش‌ دفتر مركزي‌ جهاد سازندگي‌، 1360)

 در كميسيون‌ تشكيلات‌، مسؤولين‌ واحدهاي‌ آموزش‌ از جهاد سازندگي‌ استانهاي‌: اصفهان‌، خوزستان‌، خراسان‌، آذربايجان‌ شرقي‌، يزد، مازندران‌ و آذربايجان‌ غربي‌ و همچنين‌ مسؤول‌ واحد آموزش‌ دفتر مركزي‌ جهاد سازندگي‌ كه‌ مسؤوليت‌ كميسيون‌ را هم‌ به‌ عهده‌ داشت‌ و مسؤول‌ واحد آموزش‌ كميته‌ كشاورزي‌ دفتر مركزي‌، جمعاً 9 نفر حضور داشتند. در اين‌ كميسيون‌ اهداف‌، خط‌ مشي‌ها، ضوابط‌، تشكيلات‌ و شرح‌ وظايف‌ واحد آموزش‌ دفتر مركزي‌ جهاد سازندگي‌ و زيرمجموعه‌هاي‌ سازماني‌ آن‌، شامل‌: (1) امور آموزشي‌، (2) امور عمومي‌، (3) امور استانها، (4) شوراي‌ هماهنگي‌ آموزش‌، (5) شوراي‌ طرح‌ و برنامه‌ آموزش‌، مدون‌ گرديد. زيرمجموعه‌هاي‌ سازماني‌ امور آموزشي‌ شامل‌: (1) آموزش‌ عمومي‌، (2) آموزش‌ تخصصي‌ و (3) اردوها بوده‌ است‌. زير مجموعه‌هاي‌ سازماني‌ امور عمومي‌ شامل‌ قسمت‌هاي‌: (1) دبيرخانه‌، (2) تبليغات‌، (3) پذيرش‌ و (4) تداركات‌ و امور مالي‌ بوده‌ است‌. در اين‌ كميسيون‌ همچنين‌ شرح‌ وظايف‌ مسؤولين‌ آموزش‌ كميته‌ها نيز تعيين‌ شده‌ است‌. منظور از كميته‌، واحدهاي‌ سازماني‌ در حد معاونت‌ وزارتخانه‌ است‌ كه‌ فعاليتها و وظايف‌ اصلي‌ جهادسازندگي‌ را به‌ عهده‌ داشته‌اند و در آن‌ زمان‌ شامل‌ كميته‌هاي‌: فني‌، عمران‌، كشاورزي‌، آبرساني‌ و بهداشت‌ و درمان‌ بوده‌اند.

 اهداف‌ تعيين‌ شده‌ براي‌ واحد آموزش‌ عبارتند از: (1) تعليم‌ و تربيت‌ نيروي‌ انساني‌ مورد نياز جهاد سازندگي‌، (2) آموزشهاي‌ مستمر و تكميلي‌ براي‌ رشد افراد شاغل‌ در جهاد و ايجاد انگيزه‌ براي‌ تداوم‌ آن‌، (3) دادن‌ آموزشهاي‌ تخصصي‌ مورد نياز روستاييان‌، (4) سعي‌ در ارائه‌ يك‌ الگوي‌ عملي‌ در جهت‌ تربيت‌ نيروي‌ متخصص‌ و مومن‌ به‌ انقلاب‌ اسلامي‌.

 برخي‌ از ضوابط‌ تعيين‌ شده‌ براي‌ فعاليت‌ واحد آموزش‌ جهادسازندگي‌ در اين‌ كميسيون‌ عبارتند از: (1) اولويت‌ دادن‌ به‌ خودسازي‌ و آموزش‌ عقيدتي‌ در سياستهاي‌ كلي‌، (2) تطبيق‌ كيفيت‌ و كميت‌ محتواي‌ آموزشي‌ با نيازمنديها و اهداف‌ كلي‌ آموزش‌، (3) فعال‌ كردن‌ مناطق‌ آموزشي‌ (مراكزي‌ كه‌ از نظر آموزشي‌ چند استان‌ را زير پوشش‌ قرار مي‌دهد)، (4) اولويت‌ دادن‌ به‌ آموزش‌ افراد بومي‌، (5) مرحله‌اي‌ بودن‌ آموزش‌ (آموزش‌ - كار - آموزش‌...)، (6) سعي‌ در رسميت‌ دادن‌ به‌ آموزشهاي‌ جهاد، (7) حداكثر استفاده‌ از امكانات‌ آموزشي‌ موجود كشور در چارچوب‌ موازين‌ جهاد سازندگي‌ در جهت‌ رسيدن‌ به‌ استقلال‌ آموزشي‌ و (8) پذيرش‌ نيروهاي‌ داوطلب‌ براي‌ فعاليت‌ در واحدهاي‌ آموزش‌ از طريق‌ امور داوطلبين‌.

 براساس‌ مصوبات‌ اين‌ كميسيون‌ اعضاي‌ شوراي‌ هماهنگي‌ آموزش‌ در واحد آموزش‌ دفتر مركزي‌ جهاد سازندگي‌ عبارتند از: (1) مسئول‌ واحد آموزش‌، (2) مسئولين‌ قسمت‌هاي‌: امور استانها، امور عمومي‌ و امور آموزشي‌ واحد آموزش‌ دفتر مركزي‌، (3) پنج‌ نفر از مسئولين‌ آموزش‌ كميته‌هاي‌ جهاد در دفتر مركزي‌ و 2 نفر مسئولين‌ آموزش‌ حوزه‌هاي‌ روابط‌ عمومي‌ و مديريت‌ داخلي‌ دفتر مركزي‌. اين‌ شوراي‌ 11 نفره‌ كاملاً تخصصي‌ وظايف‌: (1) نظارت‌ بر اجراي‌ خطوط‌ اصلي‌ آموزش‌، (2) تعيين‌ ضوابط‌، آئين‌نامه‌ها و دستورالعملهاي‌ اجرايي‌ آموزش‌ براي‌ تمام‌ مراكز جهاد سازندگي‌، (3) مطالعه‌، بررسي‌ و ارزشيابي‌ گزارش‌ آموزش‌ كميته‌ها، (4) برنامه‌ ريزي‌ آموزشي‌ (كوتاه‌، ميان‌ و بلندمدت‌) و گسترش‌ كار آموزش‌ در كليه‌ مراكز جهاد، (5) تعيين‌ خطوط‌ اصلي‌ آموزش‌ جهاد سازندگي‌ استانها و برقراري‌ هماهنگي‌ ميان‌ آنها و بالاخره‌، (6) ارزيابي‌ بازنگري‌ و تجديد نظر در برنامه‌ ريزي‌ آموزش‌ و اجرا و تشكيلات‌ آموزش‌ با همكاري‌ مسئول‌ حوزه‌ روابط‌ عمومي‌ (عضو شوراي‌ مركزي‌ جهاد سازندگي‌)، را به‌ عهده‌ داشته‌ است‌.

 شوراي‌ طرح‌ و برنامه‌ واحد آموزش‌ دفتر مركزي‌ جهاد سازندگي‌ بر اساس‌ مصوبات‌ اين‌ كميسيون‌ متشكل‌ از 7 نفر مسئولين‌ واحد آموزش‌، امور استانها، امور عمومي‌، امور آموزشي‌، آموزش‌ تخصصي‌، آموزش‌ عمومي‌ و مسئول‌ آموزشِ كميته‌ داراي‌ طرح‌ آموزشي‌ بوده‌ است‌ و وظيفه‌ شوراي‌ طرح‌ و برنامه‌، بررسي‌ و تصويب‌ طرحهاي‌ آموزشي‌ كميته‌هاي‌ اجرائي‌ جهاد سازندگي‌ كه‌ قبلاً به‌ تصويب‌ شوراي‌ كميته‌ مربوطه‌ رسيده‌ باشد، بوده‌ است‌.

 شرح‌ وظايف‌ مسئولين‌ آموزش‌ كميته‌ها نيز در اين‌ كميسيون‌ تعيين‌ و تصويب‌ شده‌ است‌. بر اين‌ اساس‌ برخي‌ از وظايف‌ مسئولين‌ آموزش‌ كميته‌هاي‌ اجرائي‌ عبارت‌ است‌ از: (1) برنامه‌ ريزي‌ درسي‌ و تئوريك‌ و عملي‌، (2) ارزيابي‌ كيفيت‌ كار استادان‌ و كلاسهاي‌ آموزشي‌ از نظر تخصصي‌، (3) توجيه‌ استاد درس‌ با نياز و برنامه‌ جهاد، (4) قرار دادن‌ امكانات‌ آموزشي‌ كميته‌ در اختيار واحد آموزش‌، (5) آوردن‌ كليه‌ طرحهاي‌ آموزشي‌ پس‌ از تصويب‌ تخصصي‌ در كميته‌ يا واحد براي‌ تصويب‌ نهائي‌ به‌ شوراي‌ طرح‌ وبرنامه‌ و اجراي‌ آن‌. (همان‌، 1360)

 نگارنده‌ معتقد است‌ كه‌ مطالب‌ فوق‌ الذكر به‌ روشني‌ گواهي‌ مي‌دهد كه‌ سازمان‌ جهاد سازندگي‌ در بدو تشكيل‌ و تا موقعي‌ كه‌ امور آن‌ به‌ روال‌ تعيين‌ شده‌ در فوق‌ پيش‌ مي‌رفت‌ كه‌ مطمئناً تا سال‌ 1365 را شامل‌ ميشود، به‌ معني‌ دقيق‌ كلمه‌ سازماني‌ يادگيرنده‌(Learning Organization)   بوده‌ است‌؛ شواهد فوق‌ الذكر نشان‌ مي‌دهد كه‌ آموزش‌ در تمام‌ اركان‌ سازمان‌ پخش‌ شده‌ است‌. در اين‌ برهه‌ از فعالتيهاي‌ آموزشي‌ جهاد سازندگي‌ به‌ گواهي‌ استنادات‌ فوق‌ الذكر و شواهدي‌ كه‌ در ادامه‌ مطرح‌ خواهد شد؛ آموزش‌ عمدتاً جنبه‌ كارآموزي‌ (Training)  دارد تا جنبه‌ آموزشي‌( Educational) .

 كميسيون‌ 3 اولين‌ سمينار سراسري‌ آموزش‌ جهاد سازندگي‌ تحت‌ عنوان‌: آموزشهاي‌ تخصصي‌ با حضور 12 نفر از مسئولين‌ واحد آموزش‌ جهاد سازندگي‌ استانها و كميته‌ها و واحدهاي‌ دفتر مركزي‌ جهاد سازندگي‌ تشكيل‌ شده‌ است‌، بر اساس‌ مفاد كتاب‌ گزارش‌ سمينار، آموزشهاي‌ تخصصي‌ در جهاد سازندگي‌ در سال‌ 1360 و قبل‌ از آن‌ به‌ منظور بالابردن‌ كيفيت‌ فعاليتهاي‌ خدماتي‌ روستاها، انجام‌ مي‌گيرد. براي‌ نيل‌ به‌ اين‌ هدف‌ محتواي‌ دوره‌هاي‌ آموزشي‌ بايد طوري‌ تنظيم‌ شود كه‌ دقيقاً نيازهاي‌ اجرائي‌ را بر آورده‌ سازد. دوره‌هاي‌ آموزشي‌ در سطوح‌ مختلفي‌ طرح‌ مي‌شوند و محتواي‌ هر دوره‌ با توجه‌ به‌ سطح‌ علمي‌ آن‌ تدوين‌ مي‌گردد.

 براي‌ اينكه‌ اين‌ مطالب‌ كمي‌ شفاف‌تر شود  به‌ برخي‌ از فعاليتهاي‌ آموزشي‌ جهاد سازندگي‌ كه‌ در انتهاي‌ كتاب‌ گزارش‌ سمينار درج‌ شده‌، اشاره‌ مي‌نمايم‌. اين‌ فعاليتهاي‌ آموزشي‌ در سطح‌ كشور تا آخر سال‌ 1360 انجام‌ شده‌ است‌.  جهاد سازندگي‌ استان‌ آذربايجان‌ شرقي‌ از جمله‌ دوره‌هاي‌ آموزشي‌: ماشين‌ جوجه‌ كشي‌، رانندگي‌ و سرويس‌ كمباين‌، آبرساني‌ و دامپزشكي‌، رانندگي‌ و سرويسكاري‌ تراكتور را برگزار نموده‌ است‌.  در استان‌ آذربايجان‌ غربي‌ دوره‌ آموزش‌ نقشه‌ برداري‌ ساختمان‌ اجرا شده‌ است‌. در جهاد سازندگي‌ اصفهان‌ دوره‌ آموزش‌ بهداشتياري‌،مهندسي‌ وسايل‌ پزشكي‌ و دفع‌ آفات‌ برگزار گرديد و  در جهاد سازندگي‌ باختران‌ (كرمانشاه‌) دوره‌ نصب‌ سنگرهاي‌ بتني‌ اجرا شده‌  و در استان‌ زنجان‌ آموزشهاي‌ نمايش‌ فيلم‌، حسابداري‌، انبار داري‌ و آمار ارائه‌ شده‌ است‌. در خوزستان‌ دوره‌هاي‌ آموزشي‌ تعمير موتور پمپ‌، برق‌ فشار ضعيف‌ ومكانيك‌ عمومي‌ انجام‌ گرديده‌ و  در جهاد سازندگي‌ مازندران‌ دوره‌هاي‌ آموزشي‌ توليد برنج‌ آمل‌ 2 و 3 و ماشين‌ آلات‌ كشاورزي‌ داير شده‌ است‌.  در جهاد سازندگي‌ فارس‌ دوره‌هاي‌ تاتر، فيلم‌ و اسلايد، آمارگيري‌ شناسنامه‌ روستائي‌ و چاپخانه‌ برگزار شده‌ است‌. در يزد دوره‌ آموزشي‌ فن‌ نويسندگي‌ و داستان‌ نويسي‌ و در دفتر مركزي‌ جهاد سازندگي‌ دوره‌هاي‌ آموزشي‌ نظير: موتورهاي‌ زميني‌، مكانيك‌ ديزلي‌، پمپ‌، حفاري‌، سد سازي‌، مكانيك‌ ماشين‌هاي‌ راهسازي‌، قنات‌ و آبياري‌، تلقيح‌ مصنوعي‌ و فرهنگي‌ داوطلبين‌، تلكس‌، برق‌ توزيع‌ هوايي‌، مكانيك‌ بنزيني‌ و واحد دانش‌آموزان‌ برگزار شده‌ است‌. البته‌ در بيشتر مراكز جهاد آموزشهاي‌ عمومي‌ از قبيل‌: اصول‌ عقايد، قرآن‌، جامعه‌شناسي‌ روستائي‌، تاريخ‌ سياسي‌ اسلام‌ و شناخت‌ نظام‌ جمهوري‌ اسلامي‌ و مديريت‌ در اسلام‌، نيز برگزار شده‌ است‌. (واحد آموزش‌ دفتر مركزي‌ جهاد سازندگي‌، 1360)

 سازماندهي‌ مناسب‌ در مديريت‌ منابع‌ انساني‌ جهاد سازندگي‌

 نكات‌ جالب‌ توجهي‌ در سازماندهي‌هاي‌ اوليه‌ جهادسازندگي‌ در حوزه‌ مديريت‌ منابع‌ انساني‌ بويژه‌ آموزش‌ و بهسازي‌ كاركنان‌ وجود دارد. از جمله‌ اينكه‌ واحد آموزش‌، واحد امور داوطلبين‌ (امور كاركنان‌ فعلي‌) و واحد كمك‌ هزينه‌ (حقوق‌ و دستمزد فعلي‌) هر سه‌، زير مجموعه‌ حوزه‌اي‌ به‌ عنوان‌ روابط‌ عمومي‌ است‌ كه‌ مسئوليت‌ آن‌ حوزه‌ به‌ عهده‌ يكي‌ از اعضاي‌ شوراي‌ مركزي‌ 4 نفره‌ اداره‌ كننده‌ دفتر مركزي‌ جهاد سازندگي‌ است‌. هماهنگي‌ اين‌ فعاليتهاي‌ مرتبط‌ در سازماندهي‌هاي‌ اوليه‌ جهاد سازندگي‌ در حدي‌ است‌ كه‌ در مصوبه‌ كميسيون‌ شماره‌ 4 اولين‌ سمينار آموزش‌ در جهاد سازندگي‌ كه‌ تحت‌ عنوان‌ تعيين‌ ضوابط‌ و دستور العملها، تشكيل‌ شده‌ است‌ ؛ در بند يك‌ از ضوابط‌ جذب‌ نيرو آمده‌ است‌ كه‌: "جذب‌ نيرو و تشخيص‌ صلاحيت‌ كلي‌ داوطلب‌ براي‌ عضويت‌ در جهاد، بعهده‌ امور داوطلبين‌ و تشخيص‌ و تعيين‌ كارائي‌ و نوع‌ رشته‌ آموزشي‌ با توجه‌ به‌ علاقه‌ و استعداد فرد بعهده‌ واحد آموزش‌ مي‌باشد".

 موارد ذكر شده‌ در فوق‌ بيانگر گسترش‌ فرهنگ‌ آموزش‌ در تشكيلات‌ اوليه‌ جهاد سازندگي‌ و نشانگر مصداقي‌ واقعي‌ از سازمانهاي‌ يادگيري‌ است‌. وقتي‌ كه‌ در همه‌ كميته‌ها و واحدهاي‌ سازماني‌ و زير مجموعه‌ آنها در تشكيلات‌ اوليه‌ جهاد سازندگي‌ قسمتي‌ به‌ عنوان‌ آموزش‌ وجود دارد. معناي‌ واقعي‌ آموزش‌ كاركنان‌ و كار آموزي‌ آشكار مي‌گردد. (شوراي‌ مركزي‌ جهاد سازندگي‌، فروردين‌ 1360)

 متأسفانه‌ چنين‌ رويكردهاي‌ درست‌ و علمي‌ سازماني‌ در ادامه‌ فعاليتهاي‌ جهاد سازندگي‌ تداوم‌ نيافت‌ و سازماندهي‌ تشكيلات‌ به‌ تدريج‌، تغييرات‌ زيادي‌ كرد كه‌ در حد لزوم‌ در اين‌ كتاب به‌ آن‌ پرداخته‌  شد. والبته در اين زمينه جاي بحث  وبررسي بيشتر وجود دارد.

 براي‌ تنظيم‌ فعاليتهاي‌ آموزش‌ كاركنان‌ در جهاد سازندگي‌ پس‌ از سالهاي‌ اوليه‌ فعاليت‌ اين‌ نهاد، آئين‌ نامه‌ها و ضوابط‌ زيادي‌ تدوين‌ گرديد كه‌ بررسي‌ همه‌ آنها در حوصله‌ اين‌ اثر‌ نيست‌. در زمينه‌ آموزش‌هاي‌ كوتاه‌ مدت‌ كاركنان‌ 3 آئين‌ نامه‌ اصلي‌ و در زمينه‌ آموزشهاي‌ بلند مدت‌ كاركنان‌ 2 آئين‌ نامه‌ تصويب‌ و به‌ اجرا گذاشته‌ شد كه‌ در آنها استراتژيها و خط‌ مشي‌هاي‌ آموزشي‌ جهاد سازندگي‌ بيان‌ گرديده‌ است‌. در ادامه به‌ مرور و تحليل‌ كوتاهي‌ از خط‌ مشي‌هاي‌ آموزش‌هاي‌ كوتاه‌ مدت‌ كاركنان‌ وزارت‌ جهاد سازندگي‌ مي‌پردازيم‌.

 دو سال‌ و نيم‌ پس‌ از تنظيم‌ اولين‌ ضوابط‌ فعاليتهاي‌ آموزش‌ كاركنان‌ در جهاد سازندگي‌، آئين‌ نامه‌ شركت‌ مستمع‌ آزاد اعضاء جهاد سازندگي‌ در كلاسهاي‌ دانشگاهي‌ در شهريور ماه‌ 1363 با امضاي‌ مسئول‌ حوزه‌ روابط‌ عمومي‌ در شوراي‌ مركزي‌ جهاد سازندگي‌ به‌ تمامي‌ واحدهاي‌ سازماني‌ جهاد سازندگي‌ در سطح‌ كشور ابلاغ‌ گرديد. اين‌ آئين‌ نامه‌ باتوجه‌ به‌ توافقي‌ كه‌ بين‌ واحد آموزش‌ جهاد و وزارت‌ علوم‌ و آموزش‌ عالي‌ در اسفند ماه‌ 1362 حاصل‌ شده‌ بود تنظيم‌ گرديده‌ است‌. بر اساس‌ اين‌ آئين‌ نامه‌ واحدهاي‌ آموزش‌ جهاد سازندگي‌ در سطح‌ كشور، زمينه‌ حضور جهاد گران‌ را در كلاسهاي‌ درسي‌ دانشگاهي‌ متناسب‌ با شغل‌ و صلاحيت‌ علمي‌اشان‌ به‌ مدت‌ 6 واحد در هر نيمسال‌ تحصيلي‌ فراهم‌ مي‌آورند.

 كمتر از يكسال‌ پس‌ از تصويت‌ آئين‌ نامه‌ اخير الذكر، اصلاحيه‌اي‌ براي‌ آن‌ تحت‌، عنوان‌: "آئين‌ نامه‌ اصلاحي‌ آموزش‌ تكدرس‌ ضمن‌ خدمت‌ اعضاء جهاد سازندگي‌ " تهيه‌ شد.  اين‌ آئين‌ نامه‌ دو تفاوت‌ مهم‌ با آئين‌ نامه‌ قبلي‌ داشت‌. تفاوت‌ اول‌ اينكه‌ برگزاري‌ دوره‌هاي‌ آموزشي‌ تكدرس‌ مورد نياز هر كميته‌ يا واحد كه‌ طرح‌ درس‌ آنهاطبق‌ ضوابط‌ به‌ تصويب‌ جلسات‌ كارشناسي‌ رسيده‌ باشد پس‌ از تأئيد واحد آموزش‌ دفتر مركزي‌ رأساً توسط‌ واحد آموزش‌ استانها در جهاد سازندگي‌ استان‌، جهاد سازندگي‌ شهرستان‌ و حتي‌ جهاد دهستان‌ بصورت‌ كلاسهاي‌ تكدرس‌، پيش‌ بيني‌ شده‌ است‌.  تفاوت‌ دوم‌ اينكه‌ به‌ جاي‌ 6 واحد در هر نيمسال‌ تحصيلي‌، هر عضو جهاد سازندگي‌ مي‌توانست‌ 8 واحد در هر نيمسال‌ تحصيلي‌ در يكي‌ از دانشگاهها و مراكز آموزش‌ عالي‌ كشور و يا مراكز آموزشي‌ جهاد سازندگي‌ در كلاسهاي‌ درس‌ متناسب‌ با شغل‌ خود شركت‌ نمايد. آئين‌ نامه‌ اصلاحي‌ اخيرالذكر را اولين‌ وزير وزارت‌ جهاد سازندگي‌ در خرداد 1364 به‌ عضو شوراي‌ مركزي‌ و مسئول‌ حوزه‌ روابط‌ عمومي‌ و تمامي‌ شوراهاي‌ مركزي‌ جهاد سازندگي‌ استانها براي‌ اجرا ابلاغ‌ نموده‌ است‌.

تشكيلات اداري آموزش‌ كاركنان‌ در وزارت‌ جهاد سازندگي‌

 با تشكيل‌ وزارت‌ جهاد سازندگي‌ در سال‌ 1362 و همچنين‌ پس‌ از تصويت‌ قانون‌ اداري‌، مالي‌، استخدامي‌ و تشكيلات‌ وزارت‌ جهاد سازندگي‌ در فروردين‌ 1367 در مجلس‌ شوراي‌ اسلامي‌، به‌ تدريج‌ تشكيلات‌ اداري‌ جهاد سازندگي‌ تغيير كرد و جاي‌ واحد آموزش‌ را معاونت‌ آموزش‌ و تحقيقات‌ گرفت‌. دو اداره‌ كل‌ امور آموزشي‌ و امور دانشجويي‌ در بدو امر، ايفاي‌ فعاليتهاي‌ واحد آموزش‌ را بعهده‌ گرفتند. اين‌ دو اداره‌ كل‌ در تغييرات‌ تشكيلاتي‌ بعدي‌ به‌ ترتيب‌ تحت‌ عناوين‌ دفتر مراكز آموزش‌ عالي‌ و دفتر برنامه‌ ريزي‌ آموزشي‌ تغيير نام‌ يافتند. دفتر مراكز آموزش‌ عالي‌ نيز در سال‌ 1377 به‌ مؤسسه‌ آموزشهاي‌ عالي‌ علمي‌ - كاربردي‌ وزارت‌ جهاد سازندگي‌ تغييرنام‌ يافته‌ و شخصيت‌ حقوقي‌ مستقل‌ پيدا كرد. بر اساس‌ تقسيم‌ كاري‌ كه‌ در وزارت‌ جهاد سازندگي‌ صورت‌ گرفته‌ بود در خصوص‌ آموزش‌ كاركنان‌، وظيفه‌ برنامه‌ ريزي‌ و تهيه‌ تقويم‌ ساليانه‌ آموزشي‌ ضمن‌ خدمت‌ و همچنين‌ بورسهاي‌ آموزشي‌ بلند مدت‌ به‌ عهده‌ دفتر برنامه‌ ريزي‌ آموزشي‌ بود و تدوين برنامه‌  درسي‌ و اجراي‌ دوره‌هاي‌ آموزشي‌ بلند مدت‌ نيز در دفتر مراكز آموزش‌ عالي‌ و بعدها مؤسسه‌ آموزشهاي‌ عالي‌ علمي‌ - كاربردي‌ و مراكز آموزشي‌ وابسته‌ به‌ آن‌ در سطح‌ كشور انجام‌ مي‌گرفت‌.

 آئين‌ نامه‌ آموزش‌ ضمن‌ خدمت‌ وزارت‌ جهاد سازندگي‌

 10 سال‌ پس‌ از ابلاغ‌ "آئين‌ نامه‌ اصلاحي‌ آموزش‌ تكدرس‌، در سال‌ 1374 در اجراي‌ ماده‌ 54 قانون‌ اداري‌ و استخدامي‌ وزارت‌ جهاد سازندگي‌"آئين‌نامه‌ آموزش‌ ضمن‌ خدمت‌ توسط‌ وزير جهاد سازندگي‌ به‌ معاونين‌ آموزش‌ و تحقيقات‌ و اداري‌ و مالي‌ وزارتخانه‌ جهت‌ اجرا ابلاغ‌ گرديد. در 5 سال‌ آخر عمر وزارت‌ جهاد سازندگي‌ اين‌ آئين‌ نامه‌ مبناي‌ فعاليتهاي‌ كوتاه‌ مدت‌ آموزش‌ و بهسازي‌ كاركنان‌ وزارتخانه‌ بوده‌ است‌.

 اين‌ آئين‌ نامه‌ تفاوت‌ سازماندهي‌ تشكيلاتي‌ و انجام‌ وظائف‌ در حوزه‌ آموزش‌ و بهسازي‌ منابع‌ انساني‌ جهاد سازندگي‌ را در دو مقطع‌ زماني‌ 1360و 1374 به‌ روشني‌ آشكار مي‌نمايد. ذيلاً به‌ بيان‌ و تحليل‌ چند ماده‌ از اين‌ آئين‌ نامه‌ 20 ماده‌اي‌ و تحليل‌ آن‌ مي‌پردازيم‌.

ماده‌ 3:  جمع‌ آوري‌ و جمع‌ بندي‌ اطلاعات‌ آموزشي‌ و نيز تدوين‌ برنامه‌هاي‌ اجرايي‌ نيازهاي‌ آموزشي‌ آموزشهاي‌ كوتاه‌ مدت‌ ضمن‌ خدمت‌ (به‌ جز آموزشهاي‌ عقيدتي‌) كليه‌ واحدهاي‌ سازماني‌ وزارت‌ جهاد سازندگي‌ در داخل‌ و يا خارج‌ از كشور به‌ عهدة‌ دفتر برنامه‌ ريزي‌ آموزشي‌ است‌. همچنين‌ هر گونه‌ آموزشهاي‌ توجيهي‌ در ارتباط‌ با انجام‌ طرحهاي‌ كاري‌ يا آشنايي‌ با يك‌ وسيله‌ خاص‌، پس‌ از ارزشيابي‌ توسط‌ دفتر برنامه‌ ريزي‌ آموزشي‌، جزء دوره‌هاي‌ آموزشي‌ كوتاه‌ مدت‌ ضمن‌ خدمت‌ منظور خواهد شد.

 ماده‌ 4:  اداره‌ كل‌ امور جهاد گران‌ موظف‌ است‌ هر سال‌ حداكثر تا پانزدهم‌ ارديبهشت‌، ماه‌، اسامي‌ آن‌ عده‌ از كاركنان‌ و طبقات‌ شغلي‌ آنها را كه‌ در سال‌ بعد واجد شرايط‌ ارتقاي‌ مشاغل‌ مي‌شوند و نيز تعداد و اسامي‌ افرادي‌ كه‌ بايد براي‌ آنها آموزشهاي‌ بدو خدمت‌ پيش‌ بيني‌ گردد را به‌ دفتر برنامه‌ ريزي‌ آموزشي‌ اعلام‌ نمايد.

 ماده‌ 5:  ساير نيازهاي‌ آموزشي‌ به‌ جز نيازهاي‌ موضوع‌ ماده‌ 4 كه‌ ناشي‌ از تحول‌ دانش‌ و توسعه‌ علوم‌ است‌ و ارائه‌ آن‌ در بهبود كيفي‌ نيروي‌ انساني‌ و افزايش‌ بهره‌ وري‌ كاركنان‌ مؤثر مي‌باشد، توسط‌ دفتر برنامه‌ ريزي‌ آموزشي‌ و با همكاري‌ تمامي‌ واحدهاي‌ سازماني‌ تعيين‌ مي‌شود.

 ماده‌ 6:  اولويت‌ برگزاري‌ آموزشها با مراكز آموزشي‌ وزارت‌ جهاد سازندگي‌ خواهد بود. تعيين‌ اين‌ مراكز و توانايي‌ آنها در اجراي‌ دوره‌هاي‌ آموزشي‌ كوتاه‌ مدت‌ ضمن‌ خدمت‌ با دفتر برنامه‌ ريزي‌ آموزشي‌ مي‌باشد.

 ماده‌ 7:  جمع‌ آوري‌ نيازهاي‌ آموزشي‌ و تدوين‌ برنامه‌هاي‌ درسي‌ آموزشهاي‌ عقيدتي‌ كاركنان‌ با مديريت‌ آموزش‌ عقيدتي‌ مي‌باشد.

 ماده‌ 8:  دفتر مراكز آموزش‌ عالي‌ موظف‌ است‌ برنامه‌ ريزي‌ درسي‌ و سير دوره‌هاي‌ آموزشي‌ كوتاه‌ مدت‌ ضمن‌ خدمت‌ براي‌ هر يك‌ از مشاغل‌ وزارت‌ جهاد سازندگي‌ را بر حسب‌ نياز و اولويت‌ ارتقاي‌ مشاغل‌ با همكاري‌ معاونت‌ مربوطه‌ و با هماهنگي‌ دفتر تشكيلات‌ و روشها  بر اساس‌ آئين‌ نامه‌ كميته‌ تخصصي‌ و هسته‌هاي‌ برنامه‌ ريزي‌ آموزشي‌ وزارت‌ جهاد سازندگي‌ به‌ شماره‌ 11333/ص‌/10 و مورخ‌ 9/6/73 تدوين‌ نمايد.  اجراي‌ دوره‌هاي‌ آموزشي‌ كوتاه‌ مدت‌ ضمن‌ خدمت‌ منوط‌ به‌ تصويت‌ برنامه‌ درسي‌ آنها مطابق‌ با آئين‌ نامه‌ موضوع‌ اين‌ ماده‌ مي‌باشد.

 ماده‌ 9:  نظارت‌ بر كيفيت‌ آموزشها و ارزيابي‌ برنامه‌هاي‌ آموزشي‌ و درسي‌ موضوع‌ اين‌ آئين‌ نامه‌ حسب‌ مورد با معاونت‌ آموزش‌ و تحقيقات‌ يا مديريت‌ آموزش‌ عقيدتي‌ است‌.

 هفت‌ ماده‌ اخير الذكر، مواد محوري‌ آئين‌ نامه‌ آموزش‌ كوتاه‌ مدت‌ ضمن‌ خدمت‌ وزارت‌ جهاد سازندگي‌ است‌. تحليل‌ اين‌ ماده‌ها نشان‌ دهنده‌ موارد زير است‌:  

 (1) تصميم‌گيري‌ در مقوله‌ آموزش‌ و بهسازي‌ منابع‌ انساني‌ در سازمان‌، بلحاظ‌ تشكيلاتي‌ بر عهده‌ دو معاونت‌ اداري‌ و مالي‌ و آموزش‌ و تحقيقات‌ قرار گرفته‌ است‌ در حاليكه‌ در سال‌ 1360، تصميم‌گيري‌ در اين‌ مقوله‌ در حوزه‌ يك‌ واحد تشكيلاتي‌ سازماني‌ بوده‌ است‌ بنابراين‌ در وضعيت‌ اخيرِ مديريت‌ منابع‌ انساني‌، مديريتي‌ چندگانه‌، حاكم‌ است‌.

 (2) تدبيري‌ براي‌ هماهنگ‌ نمودن‌ جذب‌ نيرو در وزارتخانه‌ و آموزش‌ و بهسازي‌ آن‌ به‌ غير از معرفي‌ اسامي‌ افراد براي‌ طي‌ كردن‌ آموزشهاي‌ بدو خدمت‌ پيش‌ بيني‌ نشده‌ است‌.

 (3) تصميم‌گيري‌ براي‌ اجراي‌ آموزش‌ در وزارتخانه‌ متمركز شده‌ است‌ به‌ نحوي‌ كه‌ يك‌ دفتر ستادي‌ در تهران‌ تكليف‌ افرادي‌ را كه‌ در زابل‌ يا مريوان‌ بايد آموزش‌ ببينيد و اولويت‌ برگزاري‌ آموزش‌ براي‌ آنان‌ را در محل‌ موردنظر كه‌ ممكن‌ است‌ در اصفهان‌ ياتهران‌ باشد را تعيين‌ مي‌نمايد. در حاليكه‌ در آئين‌ نامه‌هاي‌ قبلي‌ پس‌ از تصويب‌ برنامه‌هاي‌ درسي‌ امكان‌ اجراي‌ آموزش‌ در اقصي‌ نقاط‌ كشور به‌ صورت‌ غير متمركز وجود داشته‌ است‌.

 (4) آموزش‌ عقيدتي‌ كاركنان‌ در جائي‌ خارج‌ از واحد آموزش‌، برنامه‌ ريزي‌ و اجرا مي‌گردد و ضمانتي‌ براي‌ هماهنگي‌ با ساير مقولات‌ آموزش‌ كاركنان‌ وجود ندارد در حاليكه‌ در ضوابط‌ سال‌ 1360 برنامه‌ ريزي‌ آموزشهاي‌ عقيدتي‌ به‌ عنوان‌ جزئي‌ از آموزشهاي‌ عمومي‌ در كنار برنامه‌ ريزي‌ آموزشهاي‌ تخصصي‌ توسط‌ واحد آموزش‌ در سطح‌ دفتر مركزي‌ و استانها بصورت‌ يكپارچه‌ بود.

 (5) آموزش‌ روستائيان‌ و توليد كنندگان‌ كه‌ در سال‌ 1360 يكي‌ از اهداف‌ اصلي‌ چهارگانه‌ آموزش‌ بوده‌ است‌، به‌ تدريج‌ از واحد آموزش‌ جدا و به‌ عهده‌ واحد سازماني‌ ديگري‌ كه‌ در آخرين‌ تغييرات‌ سازماني‌، معاونت‌ ترويج‌ و مشاركتهاي‌ مردمي‌ ناميده‌ مي‌شد، گذاشته‌ شده‌ است‌، با توجه‌ به‌ نزديكي‌ اهداف‌ آموزش‌ كاركنان‌ وزارتخانه‌اي‌ همچون‌ جهاد سازندگي‌ با اهداف‌ آموزش‌ توليد كنندگان‌ مرتبط‌ با وظايف‌ اين‌ وزارتخانه‌، فقدان‌ هماهنگي‌ بين‌ اين‌ فعاليتها، آسيب‌ زاست‌.

 (6) در جهادسازندگي‌ در سال‌ 1360 امر آموزش‌ وظيفه‌اي‌ همگاني‌ بوده‌ و در همه‌ تشكيلات‌ سازماني‌ يك‌ قسمت‌ آموزش‌ پيش‌ بيني‌ شده‌ بود اما در اين‌ آئين‌ نامه‌ حتي‌ آموزشهاي‌ توسعه‌اي‌ مورد نياز بايد با مسئوليت‌ اصلي‌ دفتر برنامه‌ ريزي‌ آموزشي‌ تدوين‌ گردد و تمامي‌ واحدهاي‌ سازماني‌ در اين‌ زمينه‌ بر اساس‌ ماده‌ 5 با اين‌ دفتر همكاري‌ نمايند. اين‌ تدبير نوعي‌ آموزش‌ زدائي‌ سازماني‌ و در تقابل‌ با نظريه‌ سازمانهاي‌ يادگيري‌ قرار دارد.

 (7) دفتر برنامه‌ ريزي‌ آموزشي‌ با اختيارات‌ متمركز قابل‌ توجهي‌ كه‌ در اين‌ آئين‌ نامه‌ براي‌ آن‌ در نظر گرفته‌ شده‌ در يك‌ تناقض‌ آشكار بر اساس‌ ماده‌ 8 همين‌ آئين‌ نامه‌ حتي‌ حق‌ تدوين‌ برنامه‌هاي‌ درسي‌ براي‌ دوره‌هاي‌ كوتاه‌ مدت‌ آموزش‌ كاركنان‌ را ندارد و تدوين‌ برنامه‌هاي‌ درسي‌ و سير دوره‌هاي‌ آموزش‌ كوتاه‌ مدت‌ ضمن‌ خدمت‌ براي‌ هر يك‌ از مشاغل‌ به‌ عهده‌ دفتر مراكز آموزش‌ عالي‌، معاونت‌ مربوطه‌ و دفتر تشكيلات‌ و روشهاست‌! در حاليكه‌ تشكيلات‌ برنامه‌ ريزي‌ درسي‌ در دفتر مراكز آموزش‌ عالي‌، اصولاً براي‌ تنظيم‌ برنامه‌هاي‌ آموزشي‌ و درسي‌ دوره‌هاي‌ بلندمدت‌، بويژه‌ دوره‌هاي‌ علمي‌ - كاربردي‌ و در ارتباط‌ با گروه‌ هشتم‌ آموزشهاي‌ علمي‌ - كاربردي‌ تأسيس‌ و تعريف‌ شده‌اند.

 (8) وظيفه‌ مهم‌ نظارت‌ و ارزشيابي‌ برنامه‌هاي‌ آموزشي‌ و درسي‌ كوتاه‌ مدت‌ آموزش‌ كاركنان‌ در اين‌ آئين‌ نامه‌ بصورت‌ متمركز به‌ عهده‌ معاونت‌ آموزش‌ و تحقيقات‌ وزارتخانه‌ گذاشته‌ شده‌ و واحدهاي‌ مجري‌ آموزشها در اقصي‌ نقاط‌ كشور در اين‌ زمينه‌ وظيفه‌ تعيين‌ شده‌اي‌ در آئين‌ نامه‌ ندارند.  بنابراين‌ تأكيد بر ارزيابي‌ بيروني‌ و متمركز شده‌ است‌ كه‌ محل‌ انتقاد است‌ در حاليكه‌ تأكيد بر ارزيابي‌ دروني‌ و توسط‌ ذينفعان‌ در كليه‌ سطوح‌ اجرائي‌ آموزش‌ ضرورت‌ دارد.

 پس‌ از ابلاغ‌ آئين‌ نامه‌ دوره‌هاي‌ آموزشي‌ كوتاه‌ مدت‌ ضمن‌ خدمت‌ وزارت‌ جهاد سازندگي‌ كليه‌ فعاليتهاي‌ آموزش‌ كوتاه‌ مدت‌ در وزارتخانه‌ در چارچوب‌ اين‌ آئين‌ نامه‌ سازماندهي‌ گرديد. معاونت‌ آموزش‌ و تحقيقات‌ وزارت‌ جهاد سازندگي‌ براي‌ اجراي‌ اين‌ آئين‌ نامه‌ پس‌ از 6 ماه‌ از ابلاغ‌ آن‌،  دستور العملي‌ اجرائي‌ تهيه‌ و به‌ مراكز آموزشي‌ ارسال‌ كرد. مجدداً يكسال‌ بعد در تاريخ‌ 20/5/76 دستورالعمل‌ اصلاحي‌ و تكميلي‌ براي‌ اجراي‌ آئين‌ نامه‌ آموزش‌ ضمن‌ خدمت‌ در 102 ماده‌ 72 تبصره‌، 63 بند و 9 فرم‌ را كه‌ توسط‌ دفتر برنامه‌ ريزي‌ آموزشي‌ تهيه‌ شده‌ بود به‌ مراكز آموزشي‌ جهاد سازندگي‌ استانها و 5 مركز آموزشي‌ ديگر وابسته‌ به‌ وزارات‌ جهاد كه‌ مجري‌ آموزشهاي‌ ضمن‌ خدمت‌ بودند، ابلاغ‌ نمود.

 دستورالعمل‌ اجرائي‌ آموزشهاي‌ كوتاه‌ مدت‌ ضمن‌ خدمت‌ داراي‌ يازده‌ فصل‌: (1) تعاريف‌، (2) برنامه‌ ريزي‌ اجرايي‌ دوره‌ها(نياز سنجي‌)، (3) نحوه‌ برگزاري‌ دوره‌هاي‌ آموزشي‌، (4) شرايط‌ و نحوه‌ گزينش‌ مدرس‌، (5) نحوه‌ ثبت‌ نام‌، (6) ارزشيابي‌ پيشرفت‌ آموزشي‌ و ارزيابي‌ دروس‌ گذارنده‌ كاركنان‌، (7) تطبيق‌ برنامه‌هاي‌ درسي‌، (8) نحوه‌ اعزام‌ كاركنان‌ به‌ دوره‌هاي‌ آموزشهاي‌ شغلي‌ خارج‌ از جهاد، (9) نحوه‌ احراز شرايط‌ آموزشي‌ طرحهاي‌ طبقه‌ بندي‌ و ارزشيابي‌ مشاغل‌، (10) چگونگي‌ حضور و غياب‌، فوق‌ العاده‌ مأموريت‌ روزانه‌ و اضافه‌ كار كاركنان‌ شركت‌ كننده‌ در دوره‌هاي‌ آموزشي‌ و بلاخره‌ (11) پرونده‌ آموزشي‌، مي‌باشد. (دفتر برنامه‌ ريزي‌ آموزشي‌، 1376)

 همانگونه‌ كه‌ در تحليل‌ مواد آئين‌ نامه‌ آموزش‌ ضمن‌ خدمت‌ بيان‌ گرديد؛ در اين‌ آئين‌ نامه‌ براي‌ برنامه‌ ريزي‌ و اجراي‌ آموزشهاي‌ ضمن‌ خدمت‌ در واحدهاي‌ سازماني‌ اختيار كافي‌ در نظر گرفته‌ نشده‌ و اختيارات‌ زيادي‌ به‌ دفتر برنامه‌ ريزي‌ آموزشي‌ داده‌ شده‌ است‌. در دستورالعمل‌ طولاني‌ و نسبتاً پر ايراد اجرائي‌ اين‌ آئين‌ نامه‌ اين‌ مشكل‌ حادتر شده‌ است‌ و دفتر برنامه‌ ريزي‌ آموزشي‌ تقريباً حاكميت‌ بلا منازع‌ براي‌ برنامه‌ ريزي‌، ارزشيابي‌ و حتي‌ نحوه‌ اجراي‌ دوره‌هاي‌ آموزش‌ ضمن‌ خدمت‌ يافته‌ است‌. در اين‌ دستور العمل‌ در برخي‌ مواد، اختيارات‌ و مسئوليتهائي‌ بطور مشروط‌ به‌ مراكز آموزش‌ مجري‌ آموزشهاي‌ ضمن‌ خدمت‌ و واحدهاي‌ متقاضي‌ اين‌ آموزشها داده‌ شده‌ كه‌ در مواد ديگري‌ همين‌ اختيارات‌ سلب‌ شده‌ است‌. از جمله‌ مواد: 56و66.

 در ماده‌ 56 اختيار ارزشيابي‌ و پذيرش‌ دروس‌ گذرانده‌ كاركنان‌ به‌ كارشناس‌ مجرب‌ آموزشهاي‌ ضمن‌ خدمت‌ مراكز آموزشي‌ تابعه‌ وزارتخانه‌ داده‌ شده‌ است‌. اما در تبصره‌ 1 اين‌ ماده‌ آمده‌ است‌ كه‌ كارشناس‌ موضوع‌ اين‌ ماده‌ براي‌ بررسي‌ توانايي‌ و مهارت‌ وي‌ بايستي‌ به‌ دفتر برنامه‌ ريزي‌ آموزشي‌ معرفي‌ و از اين‌ دفتر براي‌ انجام‌ امور اين‌ ماده‌ در مركز آموزش‌ محل‌ كار خود در اقصي‌ نقاط‌ كشور تأئيديه‌ اخذ نمايد. ضمناً مراكز آموزشي‌ مجاز به‌ تغيير و جابجائي‌ اين‌ كارشناسان‌ نيستند و صرفاً پس‌ از كسب‌ موافقت‌ دفتر برنامه‌ريزي‌ آموزشي‌ مي‌توانند كارشناس‌ ديگري‌ را به‌ اين‌ كار به‌ گمارند.

 در ماده‌ 66 آمده‌ است‌ كه‌ دفتر برنامه‌ ريزي‌ آموزشي‌ مي‌تواند نمرات‌ دروسي‌ را كه‌ در هر يك‌ از برنامه‌هاي‌ آموزش‌ ضمن‌ خدمت‌ برگزار شده‌ در مراكز آموزش‌ مجري‌ اين‌ آموزشها در سطح‌ كشور داده‌ مي‌شود مجدداً بررسي‌ و در صورت‌ نياز نسبت‌ به‌ اصلاح‌ و ابطال‌ آنها اقدام‌ نمايد.

 در اين‌ دستور العمل‌ مطول‌ و خسته‌ كننده‌ بعضاً تناقض‌ در تعاريف‌ در صدر و ذيل‌ يك‌ ماده‌ مشاهده‌ مي‌شود. مثلاً در ماده‌ 78 كه‌ انواع‌ دروس‌ آموزش‌ شغلي‌ معرفي‌ گرديده‌اند در بند ب‌ كه‌ دروس‌ آموزش‌ عمومي‌ به‌ عنوان‌ يكي‌ از انواع‌ چهارگانه‌ دروس‌ آموزش‌ شغلي‌ مرتبط‌ معرفي‌ گرديده‌ است‌؛ آمده‌ است‌.  "دروس‌ آموزش‌ توجيهي‌ و بدو و طول‌ خدمت‌ كه‌ هر چند شايد بعنوان‌ دوره‌ آموزش‌ شغلي‌ كاركنان‌ نباشد  اما در بهبود فرآيند فعاليتها و بهره‌ وري‌ مؤثر هستند" اما در عين‌ حال‌،  ترديد و شايد!! كه‌ در متن‌ مقررات‌ به‌ مراكز آموزشي‌ ابلاغ‌ گرديده‌  كار خود را كرده‌ است‌ و در تبصره‌ همين‌ ماده‌ 78 دروس‌ آموزشي‌ توجيهي‌ بدو و طول‌ خدمت‌ جزو دروس‌ آموزشي‌ غير مرتبط‌ اعلام‌ شده‌ هر چند كه‌ گذراندن‌ اين‌ دروس‌ براي‌ كاركنان‌ اجباري‌ باشد؟!

 بهرحال‌ ساماندهي‌ آموزش‌ كاركنان‌ در وزارت‌ جهاد سازندگي‌ با استفاده‌ از اين‌ دستورالعمل‌ اجرائي‌ و تعداد قابل‌ توجهي‌ دستورالعمل‌ ديگر تا سال‌ 1379 ادامه‌ داشته‌ است‌. برخي‌ از اين‌ دستورالعملها عبارتند از: (1) دستور العمل‌ تهيه‌ گزارش‌ عملكرد آموزشهاي‌ كوتاه‌ مدت‌ ضمن‌ خدمت‌، (2) دستور العمل‌هاي‌ نيازسنجي‌ دوره‌هاي‌ كوتاه‌ مدت‌ آموزش‌ ضمن‌ خدمت‌ سالهاي‌ 1376،1377،1378،1379 (3) دستورالعمل‌ صدور مجوز اجراي‌ دوره‌هاي‌ آموزش‌ كوتاه‌ مدت‌ ضمن‌ خدمت‌ خارج‌ از تقويم‌ آموزشي‌، (4) دستور العمل‌ اجرائي‌ دوره‌هاي‌ آموزشي‌ كوتاه‌ مدت‌ ضمن‌ خدمت‌ خارج‌ از كشور، (5) دستورالعمل‌ نحوه‌ اعطاي‌ گواهينامه‌ دوره‌هاي‌ آموزشي‌ كوتاه‌ مدت‌، (6) دستور العمل‌ اعزام‌ كارشناس‌ ارزياب‌، (7) دستور العمل‌ نحوه‌ چاپ‌ گواهينامه‌ دوره‌هاي‌ آموزشي‌ كوتاه‌ مدت‌ ضمن‌ خدمت‌، (8) دستورالعمل‌ نحوه‌ برآورد و هزينه‌ كرد دوره‌هاي‌ آموزشي‌ كوتاه‌ مدت‌ ضمن‌ خدمت‌، (9) طرح‌ همكاري‌ منطقه‌اي‌، و (10) طرح‌ آموزش‌ كوتاه‌ مدت‌ شغلي‌ كاركنان‌ وزارت‌ جهاد سازندگي‌.

 

 نحوه‌ اجراي‌ آموزشهاي‌ كوتاه‌ مدت‌ ضمن‌ خدمت‌ در وزارت‌ جهاد سازندگي‌

 آموزشهاي‌ كوتاه‌ مدت‌ ضمن‌ خدمت‌ در جهاد سازندگي‌ عمدتاً مرتبط‌ با طرح‌ طبقه‌ بندي‌ مشاغل‌ بوده‌ است‌. بر اساس‌ اين‌ طرح‌ اولاً آموزشهاي‌ متراكمي‌ از يك‌ تا شش‌ ماه‌ كه‌ با توجه‌ به‌ مقررات‌ آموزشي‌ جهاد سازندگي‌ معادل‌ 4 تا 24 واحد مي‌شود؛ براي‌ تصدي‌ مشاغل‌ در رشته‌هاي‌ شغلي‌ در 15 رسته‌: اداري‌ و مالي‌؛ آموزشي‌ و فرهنگي‌، برق‌، الكترونيك‌، آمار و انفورماتيك‌، صنايع‌، عمران‌، كشاورزي‌ و دام‌، بهداشت‌ و درمان‌، برق‌ و نقليه‌ و ترابري‌، تعميرات‌ و نگهداري‌، توليدي‌ صنعتي‌، خدمات‌ عمومي‌ و تداركات‌، راه‌ و ساختمان‌ و بالاخره‌ زراعت‌ و دامداري‌ ارائه‌ مي‌گردد. (دفتر تشكيلات‌ و روشها، 1374)

 بر اساس‌ مقررات‌ آموزشي‌ و اداري‌ چنانچه‌ هر يك‌ از كاركنان‌، آموزشهاي‌ متراكم‌ مورد نياز براي‌ تصدي‌ مشاغل‌ در اولين‌ طبقة‌ آن‌ را بگذرانند؛ براي‌ دريافت‌ گروه‌(ارتقاء شغلي‌) و انتصاب‌ به‌ مشاغل‌ طبقات‌ بالاتر در دوران‌ خدمت‌ نيازمند گذراندن‌ يك‌ ماه‌ آموزش‌ متناسب‌ شغلي‌ كه‌ برابر 4 واحد است‌؛ مي‌باشند.

 بنابراين‌ از سال‌ 1375 به‌ بعد كه‌ طرح‌ طبقه‌ بندي‌ مشاغل‌ و آئين‌ نامه‌ آموزشهاي‌ كوتاه‌ مدت‌ ضمن‌ خدمت‌ همزمان‌ به‌ اجرا گذاشته‌ شد. هر ساله‌ اداره‌ امور جهاد گران‌ فهرست‌ اسامي‌ كاركناني‌ كه‌ براي‌ انتصاب‌ به‌ مشاغل‌ و يا ارتقاء نيازمند گذراندن‌ آموزش‌ هستند به‌ دفتر برنامه‌ ريزي‌ آموزشي‌ يا مراكز آموزشي‌ وابسته‌ به‌ آن‌ در سطح‌ كشور ارسال‌ مي‌نمايد. اين‌ مراكز با توجه‌ به‌ مقررات‌ آموزشي‌ موجود ميزان‌ آموزش‌ مورد نياز هر يك‌ از كاركنان‌ با توجه‌ به‌ عنوان‌ شغلي‌ آنهاكه‌ مي‌تواند از 4 تا 24 واحد باشد را بر اساس‌ دستور العمل‌هاي‌ نياز سنجي‌ دفتر برنامه‌ ريزي‌ آموزشي‌ كه‌ هر ساله‌ به‌ مراكز ابلاغ‌ شده‌ است‌ و هم‌ چنين‌ فهرست‌ دوره‌هاي‌ آموزشي‌ ضمن‌ خدمت‌ مربوط‌ به‌ مشاغل‌ كه‌ توسط‌ دفتر مراكز آموزش‌ عالي‌ تهيه‌ شده‌ است‌ تعيين‌ مي‌نمايند.

 اين‌ كار با استفاده‌ از  نرم‌افزار "هادي‌"  كه‌ توسط‌ دفتر برنامه‌ ريزي‌ آموزشي‌ هر ساله‌ به‌ مراكز ارسال‌ شده‌؛ صورت‌ گرفته‌ است‌، پس‌ از در نظر گرفتن‌ دوره‌هاي‌ آموزشي‌ مورد نياز براي‌ كاركنان‌ توسط‌ كارشناسان‌ مراكز آموزشي‌، فهرستي‌ از دوره‌هاي‌ آموزشي‌ تنظيم‌ و طي‌ مراحلي‌ به‌ دفتر برنامه‌ ريزي‌ آموزشي‌ ارسال‌ مي‌گردد. در صورت‌ تصويب‌ دفتر برنامه‌ ريزي‌ آموزشي‌، دوره‌ها در تقويم‌ آموزش‌ ضمن‌ خدمت‌ درج‌ گرديده‌ و معمولاً تا ارديبهشت‌ هر سال‌ به‌ مراكز آموزش‌ مجري‌ براي‌ اجرا ابلاغ‌ گرديده‌ است‌.

 مراكز آموزش‌ مجري‌ نيز بر اساس‌ مقررات‌ آموزشي‌ در موعد مقرر كاركنان‌ را براي‌ شركت‌ در دوره‌هاي‌ آموزشي‌ فراخواني‌ و در صورت‌ تكميل‌ ظرفيت‌ پيش‌ بيني‌ شده‌ براي‌ اجراي‌ دوره‌ها و يا با توجه‌ به‌ ساير مقررات‌ و دستورات‌ اداري‌ نسبت‌ به‌ برگزاري‌ دوره‌ها اقدام‌ مي‌نمايند. اين‌ رويه‌ از سال‌ 1375 تا سال‌ 1379 اعمال‌ شده‌ است‌، البته‌ سابقة‌ تنظيم‌ تقويم‌ آموزشي‌ در وزارت‌ جهاد سازندگي‌ بيشتر بوده‌ و بر اساس‌ مقررات‌ موجود در سالهاي‌ گذشته‌ لااقل‌ از سال‌ 1370، هر ساله‌ تقويم‌ آموزش‌ ضمن‌ خدمت‌ در جهاد سازندگي‌ مبناي‌ فعاليتهاي‌ آموزشهاي‌ كوتاه‌ مدت‌ كاركنان‌ بوده‌ است‌.

 مسئله‌ يا بحران‌ برنامه‌ درسي‌ آموزشهاي‌ كوتاه‌ مدت‌ ضمن‌ خدمت

 يكي‌ از مسائل‌ بغرنج‌ آموزش‌ كاركنان‌ كه‌ در فصل‌ بعد بيشتر به‌ آن‌ پرداخته‌ مي‌شود موضوع‌ تناسب‌ دوره‌هاي‌ آموزشي‌ با نيازهاي‌ مشاغل‌ است‌، بر اساس‌ ماده‌ 8 آئين‌ نامه‌ دوره‌هاي‌ آموزشي‌ كوتاه‌ مدت‌ ضمن‌ خدمت‌ وزارت‌ جهاد سازندگي‌، دفتر مراكز آموزش‌ عالي‌ كه‌ بعداً به‌ مؤسسه‌ آموزشهاي‌ عالي‌ علمي‌ - كاربردي‌ جهاد سازندگي‌ تغيير نام‌ يافت‌؛ موظف‌ است‌ برنامه‌ ريزي‌ درسي‌ و مسير دوره‌هاي‌ آموزشي‌ كوتاه‌ مدت‌ ضمن‌ خدمت‌ براي‌ هر يك‌ از مشاغل‌ وزارت‌ جهاد سازندگي‌ را بر حسب‌ نياز و اولويت‌ ارتقاي‌ مشاغل‌ با همكاري‌ معاونت‌ مربوطه‌ و با هماهنگي‌ دفتر تشكيلات‌ و روشها در هسته‌هاي‌ برنامه‌ ريزي‌ آموزشي‌ تدوين‌ نمايد.

 نگارنده‌ معتقد است‌ اين‌ وظيفه‌ در وزارت‌ جهاد سازندگي‌ معطل‌ ماند و حتي‌ بطور نسبتاً كامل‌ و شايسته‌ انجام‌ نگرفت‌ براي‌ اثبات‌ چنين‌ ادعاي‌ ناراحت‌ كننده‌اي‌ شواهد مستندي‌ هم‌ وجود دارد كه‌ مختصراً به‌ بيان‌ آن‌ مي‌پردازيم‌.

 بر اساس‌ اطلاعات‌ مندرج‌ در مجموعه‌ شماره‌ 2 طرحهاي‌ طبقه‌ بندي‌ و ارزشيابي‌ مشاغل‌ وزارت‌ جهاد سازندگي‌ كه‌ در شهريور 1374 توسط‌ دفتر تشكيلات‌ روشها منتشر گرديد؛ در رسته‌ اداري‌ و مالي‌ 173 طبقه‌ شغلي‌ و در رسته‌ آموزشي‌ و فرهنگي‌ 131 طبقه‌ شغلي‌ و در رسته‌ آمار انفورماتيك‌ 33 طبقه‌ شغلي‌ موجود است‌،(دفتر تشكيلات‌ و روشها وزارت‌ جهاد سازندگي‌، 1374)

 با توجه‌ به‌ توضيحاتي‌ كه‌ در چند پاراگراف‌ بالاتر داده‌ شده‌ اگر براي‌ هر طبقه‌ شغلي‌ با در نظر گرفتن‌ آموزشهاي‌ متراكم‌ شغلي‌ مورد نياز براي‌ تصدي‌ مشاغل‌ و ارتقاء در طبقات‌ شغل‌ فقط‌ سه‌ برنامه‌ درسي‌ متناسب‌ با شغل‌ در نظر بگيريم‌؛ لااقل‌ 1011 برنامه‌ درسي‌ متناسب‌ با مشاغل‌ براي‌ آموزش‌ كاركنان‌ با عنايت‌ به‌ طرح‌ طبقه‌ بندي‌ مشاغل‌ در رسته‌هاي‌ اداري‌ و مالي‌، آموزشي‌ و فرهنگي‌ و آمار آنفورماتيك‌ مورد نياز است‌. با اين‌ حساب‌ براي‌ 24 واحد درسي‌ (6 ماه‌ آموزش‌) سه‌ برنامه‌ درسي‌ پيش‌ بيني‌ شده‌ است‌ و متوسط‌ هر برنامه‌ درسي‌ 8 واحد در نظر گرفته‌ شده‌ است‌. البته‌ اين‌ محاسبات‌ كاملاً دقيق‌ نيست‌ اما به‌ نظر نگارنده‌ تا حدود زيادي‌ بيانگر واقعيت‌ است‌ ضمناً محاسبات‌ دقيق‌تر نيازمند كار تحقيقي‌ مستقلي‌ است‌.

 با توجه‌ به‌ فهرست‌ كامل‌ برنامه‌هاي‌ درسي‌ دوره‌هاي‌ ضمن‌ خدمت‌ كاركنان‌ كه‌ در آذر ماه‌ سال‌ 1379 توسط‌ مؤسسه‌ آموزشهاي‌ عالي‌ علمي‌ - كاربردي‌ جهاد سازندگي‌ منتشر گرديده‌، در سه‌ حوزه‌ آموزشي‌ مديريت‌ و برنامه‌ ريزي‌، مالي‌ و اداري‌ و علوم‌ انساني‌ كه‌ برنامه‌هاي‌ درسي‌ آموزشهاي‌ كوتاه‌ مدت‌ مربوط‌ به‌ رسته‌هاي‌ شغلي‌: اداري‌ و مالي‌، آموزشي‌ و فرهنگي‌ و آمار انفورماتيك‌ را در خود جاي‌ داده‌اند در مجموع‌ 134 برنامه‌ درسي‌ مصوب‌ وجود دارد كه‌ برنامه‌هاي‌ تجديد نظر شده‌ و متناسب‌ با مشاغل‌ آن‌ پس‌ از سال‌ 1375 عمدتاً بصورت‌ تكدرس‌ 2 تا 3 واحدي‌ مي‌باشد.(مؤسسه‌ آموزشهاي‌ عالي‌ علمي‌ - كاربردي‌ وزارت‌ جهاد سازندگي‌، 1379)

 نسبت‌ برنامه‌ درسي‌ موجود به‌ برنامه‌هاي‌ درسي‌ مورد نياز براي‌ مشاغل‌ اين‌ سه‌ رسته‌ برابر با 1341011  معادل‌ 13/0 است‌. يعني‌ برنامه‌ درسي‌ در ارتباط‌ با 87درصد از مشاغل‌ در سه‌ رسته‌ شغلي‌ اداري‌ و مالي‌، آموزشي‌ و فرهنگي‌ و آمار انفورماتيك‌ تا سال‌ 1379 وجود نداشته‌ است‌. نگارنده‌ معتقد است‌ اگر محاسبات‌ دقيق‌تري‌ درباره‌ تمام‌ رسته‌هاي‌ شغلي‌ و همه‌ حوزه‌هاي‌ برنامه‌ ريزي‌ درسي‌ و همچنين‌ تناسب‌ برنامه‌هاي‌ درسي‌ با مشاغل‌ صورت‌ گيرد، حجم‌ كار نكرده‌ در اين‌ عرصه‌ معلوم‌ و ابعاد مسئله‌ روشنتر و بحران‌ موجود، آشكار مي‌شود.

 

 طرح‌ آموزش‌ شغلي‌ پودماني‌ وزارت‌ جهاد سازندگي‌

 بهتر است‌ مجدداً به‌ جنبه‌هاي‌ نسبتاً خوشحال‌ كننده‌ فعاليتهاي‌ آموزشي‌ كوتاه‌ مدت‌ كاركنان‌ وزارت‌ جهاد سازندگي‌ بپردازيم‌. در تير ماه‌ سال‌ 1376 طرح‌ آموزش‌ كوتاه‌ مدت‌ شغلي‌ كاركنان‌ وزارت‌ جهاد سازندگي‌ توسط‌ معاون‌ آموزش‌ و تحقيقات‌ به‌ سازمان‌ امور اداري‌ و استخدامي‌ كشور ارسال‌ مي‌گردد. در شهريور ماه‌ همان‌ سال‌، طرح‌ از سوي‌ سازمان‌ تأئيد و جهت‌ اقدام‌ مقتضي‌ به‌ وزارت‌ جهاد سازندگي‌ ارسال‌ مي‌گردد.

 از آنجا كه‌ مفاد طرح‌ آموزشهاي‌ پودماني‌ (كه‌ در دي‌ ماه‌ سال‌ 1376 از سوي‌ سازمان‌ امور اداري‌ و استخدامي‌ به‌ تمامي‌ دستگاههاي‌ دولتي‌ براي‌ اجراي‌ بلاع‌ گرديد) شباهت‌ زيادي‌ با با مفاد طرح‌ تهيه‌ شده‌ توسط‌ جهاد در تير ماه‌ سال‌ 1376 داشته‌ و هم‌ چنين‌ نظام‌ آموزشهاي‌ پودماني‌ كاركنان‌ در وزارت‌ كشاورزي‌ نيز از نظر تعاريف‌ و تشكيلات‌ در نظر گرفته‌ شده‌ براي‌ اجراي‌ اين‌ نظام‌ در وزارت‌ كشاورزي‌ كه‌ در سال‌ 1378 تهيه‌ شده‌ و همچنين‌ در مفاد ماده‌ 151 قانون‌ برنامه‌ سوم‌ كه‌ بر اجراي‌ آموزشهاي‌ كاركنان‌ به‌ شيوه‌ پودماني‌ تأكيد نموده‌ است‌؛  مي‌توان‌ گفت‌ ايده‌ اصلي‌ آموزشهاي‌ پودماني‌ از سوي‌ وزارت‌ جهاد سازندگي‌ ابتدا ارائه‌ گرديده‌ و در سطح‌ كشور مورد استقبال‌ قرار گرفته‌ است‌ اين‌ امر يك‌ موفقيت‌ و دستاوردي‌ براي‌ وزارت‌ جهاد سازندگي‌ است‌. هرچند كه در روزهاي پاياني شهريور 1383 – روزهايي كه ثبت نام دوره هاي پودماني دانشگاه جامع علمي كاربردي در دست انجام است ؛ با مفهوم كاملا تحريف شده اي از آموزش پودماني روبرو هستيم!!!

 در مقدمه‌ طرح‌ آموزش‌ پودماني‌ جهاد سازندگي‌، آمده‌ است‌: تحقق‌ كامل‌ هدفهاي‌ سازمان‌ در گروه‌ بهره‌گيري‌ از قابليتها، تواناييها، خلاقيت‌ و ابتكار نيروي‌ انساني‌ است‌. بدون‌ ترديد آموزش‌ مؤثرترين‌ ابزاري‌ است‌ كه‌ مي‌تواند استعداد بالقوه‌ كاركنان‌ را به‌ فعليت‌ در آورده‌ و دستيابي‌ به‌ هدفهاي‌ تعيين‌ شده‌ را از كوتاهترين‌ راه‌، ممكن‌ سازد. وزارت‌ جهاد سازندگي‌ كه‌ عهده‌ دار اجراي‌ بخش‌ عمده‌اي‌ از برنامه‌هاي‌ توسعه‌ كشور است‌. براي‌ آموزش‌ كاركنان‌ خود اولويت‌ و اهميت‌ ويژه‌اي‌ قائل‌ بوده‌ و در اجراي‌ بند 12 ماده‌ 5 قانون‌ تشكيل‌ وزارت‌ جهاد سازندگي‌ مصوب‌ 8/9/1362 و قانون‌ اداري‌ و مالي‌، استخدامي‌ و تشكيلات‌ جهاد مصوب‌ 23/1/1367 و در ادامه‌ اقدامات‌ متنوع‌ و متعدد گذشته‌ نسبت‌ به‌ تهيه‌ و تدوين‌ " طرح‌ آموزش‌ كوتاه‌ مدت‌ شغلي‌ كاركنان‌ وزارت‌ جهاد سازندگي‌ " اقدام‌ نموده‌ است‌. اين‌ طرح‌ پاسخ‌ جامعي‌ است‌ به‌ نيازهاي‌ آموزشي‌ كاركنان‌ در شغل‌ خودشان‌ تا ابعاد و محتواي‌ واقعي‌ شغلشان‌ را بهتر بشناسند، تجارب‌ شغلي‌ آنان‌ سازماندهي‌ و تعريف‌ مجدد شود، تخصصها و مهارتهاي‌ آنان‌ ارتقاء يابد، اطلاعات‌ آنها همگام‌ با روند توسعه‌ فن‌ آوري‌ و تحولات‌ دانش‌ جديد شده‌ و بالاخره‌ پايه‌هاي‌ اعتقادي‌ و اخلاقي‌ آنان‌ تقويت‌ گردد. (وزارت‌ جهاد سازندگي‌، 1376)

 وزارت‌ جهاد سازندگي‌ در اين‌ طرح‌ چهار هدف‌ تعيين‌ كرده‌ است‌ كه‌ عبارتنداز: (1) افزايش‌ مهارتها و تواناييهاي‌ شغلي‌ و حرفه‌اي‌ كاركنان‌، (2) بهبود هرم‌ نيروي‌ انساني‌ وزارت‌ جهاد سازندگي‌ از طريق‌ اجراي‌ دوره‌هاي‌ كوتاه‌ مدت‌ شغلي‌ و دوره‌هاي‌ آموزشي‌ ويژه‌ تصدي‌ مشاغل‌، (3) سازماندهي‌ و ارزشيابي‌ مجموعه‌اي‌ دوره‌هاي‌ كوتاه‌ مدت‌ شغلي‌ و (4) فراهم‌ آوردن‌ زمينه‌ لازم‌ براي‌ اجراي‌ دوره‌هاي‌ كوتاه‌ مدت‌ شغلي‌ به‌ روش‌ پودماني‌.

 در بند ج‌ اين‌ طرح‌ به‌ منظور حسن‌ اجراي‌ آن‌ دو ركن‌ شوراي‌ آموزش‌ و دبير خانه‌ در نظر گرفته‌ شده‌ است‌. معاون‌ آموزش‌ و تحقيقات‌، نماينده‌ سازمان‌ اداري‌ و استخدامي‌، مديران‌ كل‌: دفتر برنامه‌ ريزي‌ آموزشي‌، دفتر مراكز آموزش‌ عالي‌ و امور جهاد گران‌ وزارتخانه‌ و معاونين‌ آموزش‌ ضمن‌ خدمت‌ و آموزشي‌ دفاتر برنامه‌ ريزي‌ آموزشي‌ و مراكز آموزش‌ عالي‌ اعضاي‌ اين‌ شوراي‌ 7 نفره‌ هستند.

 در اين‌ طرح‌ در بند دال به‌ تشريح‌ آموزش‌هاي‌ كوتاه‌ مدت‌ شغلي‌ به‌ روش‌ پودماني‌ پرداخته‌ شده‌ است‌. بر اساس‌ مفاد بند دال آموزشهاي‌ شغلي‌ بر مبناي‌ بررسي‌ رشته‌هاي‌ شغلي‌ موجود و تجزيه‌ و تحليل‌ آنها از نظر محتوي‌ و معلومات‌ لازم‌ براي‌ احراز شرايط‌ آموزش‌ تصدي‌ مشاغل‌ و ارتقاء شغلي‌ كاركنان‌ و تجهيز آنان‌ به‌ تازه‌ترين‌ پيشرفتهاي‌ علمي‌ و فني‌ مربوط‌ پيش‌ بيني‌ مي‌شود. آموزشهاي‌ پودماني‌ كه‌ همان‌ آموزشهاي‌ شغلي‌ است‌ ميتواند مهارت‌ خاص‌ و مستقلي‌ ايجاد نمايد و در عين‌ حال‌ در كنار ساير پودمانها منجر به‌ ايجاد يك‌ مهارت‌ جديد، يا فراهم‌ آمدن‌ امكان‌ تصدي‌ مشاغل‌ بالاتر از مدرك‌ تحصيلي‌ كاركنان‌ را بدنبال‌ داشته‌ و يا آن كه‌ به‌ برخورداري‌ كاركنان‌ از ارزش‌ استخدامي‌ مترتب‌ بر يك‌ سطح‌ تحصيلي‌ بالاتر ختم‌ شود.

 آموزشهاي‌ پودماني‌ به‌ منظور تطبيق‌ افراد با شرايط‌ احراز طبقات‌ رشته‌هاي‌ شغلي‌ يا حسب‌ نيازهاي‌ جديد شغلي‌ توسط‌ معاونت‌ آموزش‌ و تحقيقات‌ وزارت‌ جهاد سازندگي‌ تهيه‌ و تدوين‌ و پس‌ از تصويت‌ سازمان‌ امور اداري‌ و استخدامي‌ كشور برنامه‌ ريزي‌ و اجرا خواهند شد؛ اجر پودمان‌ها و ارزشيابي‌ و تعيين‌ ارزش‌ استخدامي‌ براي‌ آنها در قالب‌ يك‌ مقطع‌ تحصيلي‌، موكول‌ به‌ تصويب‌ سازمان‌ امور اداري‌ و استخدامي‌ مي‌باشد. (وزارت‌ جهاد سازندگي‌، 1376)

 نگارنده‌ هر چند به‌ ارزش‌ واقعي‌ طرحهائي‌ از اين‌ قبيل‌ معترف‌ است‌ و آن‌ را ارج‌ مي‌نهد اما اعتقاد دارد اين‌ طرحها وقتي‌ در سازمان‌ جنبه‌ عملي‌ پيدا مي‌كنند كه‌ در چارچوب‌ استراتژي‌ جامع‌ منابع‌ انساني‌ سازمان‌ و در ارتباط‌ تنگاتنگ‌ با ساير راهبردهاي‌ سازماني‌ قرار داشته‌ باشند. اين‌ امر متأسفانه‌ در كشور ما تا آنجا كه‌ نگارنده‌ مطلع‌ است‌ در وزارتخانه‌ها و سازمانهاي‌ دولتي‌ تحقق‌ نيافته‌ است‌.

 

بخش دوم فصل را در اينجا بخوانيد

بازگشت