چهارشنبه 2 آذر 1396
سال پاسخگويي مديريت پندار گرا و مديران پندار محور
19 فروردين 1383

 

سال پاسخگويي  مديريت پندار گرا و مديران پندار محور

 

محمد حسن محقق معين

 

19 فروردين 1383

 

info@moein.net

 

 

 

طرح مساله

   

اعمال  پيش فرض هاي ذهني شخصي (متضاد با اتخاذ فرضيات منطقي حاصل از تجربه علمي) ، ارزشيابي بر مبناي حدس و گمان ، داوري باور بنياد ، كم اعتنايي به حواس ، نا همخواني با واقعيات و خيالپردازي از ويژگي هاي مديريت پندار گرا و مديران پندار محور است. آيا در سال 1383  چنين مديران و مديريتي امكان پاسخگويي و پذيرش مسئوليت تصميات خود را دارد؟ بايد منتظر ماند و ديد.

در نوشته هاي قبلي ام به جلوه هايي از اين سبك!! مديريتي در عرصه سياست گذاري اقتصادي  و مديريت سياسي ايران ، اشاراتي داشته ام. در اين نوشته به  نماد هاي  ديگري از اين سبك مديريت بومي شده در حوزه هاي برنامه ريزي شهري  و  برنامه ريزي آموزشي مي پردازم.

بحث

غلبه پندار گرايي در سياستگذاري  برنامه ريزي شهري

برنامه ريزي شهري  و  شهر سازي در ايران   بنا به گفته برخي از مديران و  كارشناسان   اين حوزه   بر مبناي طرح هايي بر اساس  حدس و گمان صورت مي گيرد. اين نكته را علي نوذر پور يكي از مديران  وزارت مسكن و شهر سازي در مصاحبه اي  به  ندا دهقاني خبرنگار نشريه فرهنگ و پژوهش  ويژه چهارمين برنامه توسعه (فضا هاي فرهنگي و هنري) كه با شماره پياپي 141 در تاريخ 17 اسفند 1382 منتشر شده ، گفته است.

 در ليد  اين  مصاحبه مي خوانيم:

" او هم مانند بسياري از مديران در اتاق كارش مي نشيند و با همكاري كارشناسان  مثلا در باره وضعيت فضاي سبز و برنامه هايي كه بايد اجرا شود ،طرح ارائه مي كند ؛ هرچند خود اين شيوه برنامه ريزي شهري را درست نمي داند. اما به هرحال اين شيوه روشي است كه در كشور اجرا مي شود  و اصلاح آن به زمان نياز دارد.

به اعتقاد دكتر علي نوذرپور ،برنامه و طرح هاي كلي چون بر آمده از برنامه ريزي و پژوهش هاي محلي نيست و به صورت ذهني تدوين مي شود ، اشكال هاي زيادي دارد. اين نكته بماند كه طرح كالبدي ملي ايران ،اصلا بدون تهيه طرح آمايش و تنها براساس حدس و گمان تهيه شده است. آن طور كه نوذر پور مي گويد: براي همين برنامه ريزي و سياستگذاري ممكن است متمركز نقاطي باشد  كه برخلاف تصور، جمعيت آنجا نخواهد رفت. به همين دليل است كه اين همه شهر جديد ساخته شد اما جمعيتي آنجا نرفته اند. اين يعني سرمايه گذاري زياد و اتلاف آن سرمايه."

از مطالبي كه نشريه اخير الذكر در صفحات 18  و 19  از قول مدير نامبرده  منتشر كرده  آمده است كه برنامه ريزي  توسعه كشور  و در دل آن برنامه ريزي شهري بايد براساس  سطوح مختلفي از مطالعات : طرح جامع  آمايش سرزمين، طرح كالبدي ملي،  طرح هاي كالبدي  منطقه اي، طرح هاي كالبدي  ناحيه اي ،  و طرح  هاي جامع شهرستان  انجام شود ؛  اما هيچيك از اين مطالعات به درستي و به شكل كارشناسي و علمي  و در ارتباط و هماهنگي با يكديگر انجام نشده است.

براساس تعاريف رسمي ، سياست  آمايش سرزمين به دنبال منطقي كردن فعاليت انسان با زمين و فضا ست. فضا در برگيرنده  و حاصل روابط متقابل اقتصادي- اجتماعي بخشي از جامعه در محيط مشخصي از سرزمين است و سازمان فضايي ، تبيين روابط بين انسان و فضا  و فعاليتهاي انسان در فضا مي باشد. سازمان فضايي سيماي كلي و چگونگي پراكنش و اسكان جمعيت و توزيع استقرار و ساختار اقتصادي- اجتماعي  و كنش هاي متقابل بين آنها را مشخص مي سازد.مطالعات طرح آمايش سرزمين در ايران لااقل از سال 1354 شروع شده  و در برنامه ششم عمراني دولت  لحاظ شده است .با سقوط رژيم قبلي و روي كار آمدن رژيم فعلي قاعدتا  تمام اطلاعات اين طرح در اختيار مسئولان دولتي  قرار داشته است. مطالعات طرح آمايش سرزمين  در طول 28 سال اخير با هزينه هاي ميليلردي از بيت المال انجام شده  و گزارشات آن تقديم مسئولان وقت دولتي شده  است.

 سوگ نامه طرح آمايش سرزمين  را مي توانيد دراینجا و نيز  در اینجا به طور تفضيلي تري در  بخوانيد.

 از  مسئولان دولت ايران (رهبري، و سه فوه) به عنوان يك شهروند كه وظايف شهروندي اش را در طول اين مدت انجام داده ،  در سال پاسخگويي مسئولان ، سئوال مي كنم كه چگونه است كه عليرغم صرف سرمايه هاي ملي و بين المللي اعم از زماني ، مالي و انساني،  در ايران در عهد جمهوري اسلامي درست بر عكس سياست آمايش سرزمين عمل شده و اقدامات مسئولان دولتي  با هزينه بيت المال  منجر به غير منطقي تر شدن فعاليت انسان با زمين و فضا شده است؟

بررسي يك مورد: احداث مونوريل  ( قطار هوايي ) در تهران

 موضوع  راه اندازي قطار هوايي در تهران  از سوي محمود احمدي نژاد  شهردار تهران  تقريبا بلافاصله پس از استقرار در اين سمت در اوائل پاييز سال 1382 مطرح شد. اين پيشنهاد با پيشينه فرهنگي حكومتي ايران كاملا منبطق بود چرا كه : هركه آمد عمارتي نو ساخت. اما پيشنهاد شهردار جديد تهران حتي تا زمان كلنگ زني پروژه مونو ريل تهران در ميدان صادقيه در 23 اسفند 1382 مورد تاييد شوراي شهري كه شهردار منتخب آن بود، قرار نگرفت. بسياري از متخصصين  و مسئولين حمل و نقل و ترافيك، مترو و حتي  تعدادي از اعضاي شوراي شهر تهران  معتقد بودند كه تصميم شهردار ناشي از مطالعه علمي نبوده و نوعي تشخيص ذهني و فردي است. از جمله در روزنامه ايران  6 دي ،25  بهمن و  5 اسفند 1382  از چنين تصميمي انتقاد شده است.گزارش تمانه قدر خان تحت عنوان : تهران( پايتخت ) 82 محصور تصميمات ضد و نقيض،     در   ويژه نامه نوروزي روزنامه شرق ، تا حدودي به چند و چون اين مورد پرداخته است. البته از حق نبايد گذشت كه با سياست هاي ترافيكي جديد دور برگردان تقاطع ها، ترافيك روانتر شده است.

تكمله اول:

هفت ماه پس از نوشتن اين ياداشت شاهدي بر صحت ادعاي نگارنده بر پندار گرايانه بودن چنين تصميمي در مديريت شهري تهران باز هم به سطح روزنامه ها آمد.صفحه 4 روزنامه ايران مورخ دوشنبه 18 آبان 1383 را بخوانيد.تا با جزييات پروژه مونو ريل تهران بيشترآشنا شويد از جمله با قيمت هر كيلومتر احداث آن كه از 2 ميليارد تومان تا 17 ميليارد تومان گزارش شده است.اين هم لينك 327 كيلومتر مونوريل.

 تکمله دوم:

سی و دو ماه پس از نوشتن این یادداشت  در فروردین ماه 1383 شاهد دیگری بر صحت موضوع مطرح شده پیرامون مونو ریل به دست آمده است.روزنامه جام حم در صفحه 14 مورخ 29 آبان 1385 ذی تیتر : مونوریل ، طرحی میان زمین و آسمان-  که تیتر بسیار هنرمندانه و حرفه ای هم هست- نوشته است:

قطار هوايي (منورريل) تهران کماکان به عنوان يک مناقشه شهري باقي مانده است ، در حالي که شهردار پيشين تهران بر احداث آزمايشي آن از صادقيه تا فرودگاه مهرآباد اصرار داشت و بدنه دولت و وزارت کشور وقت در برابر آن ايستادگي کردند ، با تغيير دولت ، اين مسير معکوس شد و در حالي که رئيس جمهور و دولت اصرار بر شکل گيري منوريل دارند ، تيم جديد شهرداري حتي براي احداث 6 کيلومتر آزمايشي ترن هوايي نيز علاقه اي نشان نمي دهند بلکه آن را غيرضروري براي پايتخت مي دانند. به گزارش خبرنگار ما ، اختصاص 150 ميليون دلار از اعتبارات تبصره 13 از سوي دولت براي احداث منوريل باز هم به مناقشه تبديل شد. اما مهدي چمران ، رئيس شوراي شهر در حاشيه جلسه ديروز شورا درجمع خبرنگاران از دريافت ابلاغيه اعتبارات تبصره 13 و قابل جذب بودن اعتبار 150 ميليون دلاري منوريل تا آخر تيرماه سال 86 خبر داد. چمران در پاسخ به خبرنگاران که آيا اين اقدام دولت و اختصاص بودجه ، دخالت در کار مديريت شهري است ، گفت : ان شائالله که مباحث سياسي بر مسائل شهري سايه نمي اندازد.اما محمدباقر قاليباف ، شهردار تهران در آخرين واکنش به اختصاص بودجه براي منوريل ، به نکته ديگري اشاره دارد و مي گويد: اگر در منابع حمل و نقل و نظرات تمام متخصصان فن ، جستجو و همچنين ميزان استفاده دنيا از منوريل را بررسي کنيد ، خواهيد ديد مطلقا اين گونه نيست که قطار هوايي به عنوان وسيله اي مطرح باشد که حمل و نقل عمومي را انجام دهد و حتي با مترو مقايسه شود.وي تاکيد مي کند: با جرات مي توان گفت که طرح منوريل در صادقيه ، مسير مناسبي براي اين پروژه نيست و همه به اتفاق اين مساله را قبول دارند و اگر قرار است از منوريل در کشور استفاده شود ، بايد نسبت به خط و محل مورد نظر آن ، کار کارشناسي انجام شود و فکر مي کنم که همه صاحب نظران و متخصصان فن به اين موضوع تاجايي که بنده تحقيق کرده ام ، اتفاق نظر دارند.قاليباف با اشاره به اين که او پروژه منوريل را متوقف نکرده و از آغاز ورود او اين پروژه متوقف بوده است ، خاطرنشان مي کند ، حداقل اهالي صادقيه مي توانند گواهي بدهند که وقتي من مسوول شدم ، پروژه متوقف بود. به هر تقدير منوريل پيش از آن که در آسمان تهران بلرزد ، در دو دولت و شهرداري تنش ايجاد کرد و هنوز جز چند ستون هزينه بردار در ميدان صادقيه به جايي نرسيده است.

 

 

غلبه پندار گرايي در سياستگذاري و برنامه ريزي آموزش و پرورش

شماره 140 نشريه فرهنگ و پژوهش  ويژه چهارمين برنامه توسعه (آموزش و پژوهش فرهنگي ) است. در اين شماره از نشريه  كه در تاريخ 16 اسفند 1382 منتشر شده  ، ياداشت ها و گزارش هاي پژوهشي قابل قبولي در حوزه آموزش و پژوهش  درج  شده لذا  به علاقه مندان اين حوزه پيشنهاد مي كنم كه آن را مطالعه نمايند.   صفحات 38 تا 41 اين نشريه به   گزارش مصاحبه محسن فرجي خبرنگار نشريه با  دكتر حيدر توراني مسئول تهيه برنامه سوم  و  چهارم توسعه در سازمان پژوهش و برنامه ريزي آموزشي وزارت آموزش و پرورش، اختصاص يافته است.

دكتر توراني در اين مصاحبه با اذعان به اينكه در جهار  پنج سال اخير(دوران توسعه سياسي در جمهوري اسلامي ايران ) در آموزش و پرورش ايران اتفاق خاصي روي نداده  و تغييري در ساختار ، ماهيت و هويت آموزش و پرورش  مشاهده نشده ؛ از  وجود برنامه ريزي شهودي در آموزش و پرورش ياد كرده است!!

 به اذعان دكتر توراني ، برنامه ريزان آموزش و پرورش ايران در برنامه ريزي و تدوين استراتژي ها روش هاي علمي را رعايت نمي كنند. برنامه ها در قالب يك سيستم طراحي نمي شوند لذا امكان ارزيابي و بازخورد گيري   و برخورد با ناهنجاري ها ،بي دقتي ها و كم كاري برخي قسمت ها وجود ندارد.

 

دكتر حيدر توراني در توضيح نحوه برنامه ريزي شهودي در آموزش و پرورش گفته است:

"... ما مي آييم و يك سري اهداف غايي در نظر مي گيريم ، بعد راهبردهايي را با كمك كارشناسان خبره آموزش و پرورش يا معاونان وزارتخانه به صورت شهودي و بارش فكري ، تدوين مي كنيم ، در حالي كه اين راهبردها كار آمدي لازم را ندارند و ضعيف اند.... بنابراين  يكي از اشكالات اساسي برنامه ريزي در كشور  و به خصوص در آموزش و پرورش اين است كه استراتژي ها و راهبردها درست تهيه نمي شوند ،در كار تدوين وخلق استراتژي عجله مي كنند ، جلسه مي گذارند و مي خواهند كه به شكل فوري و فوتي در زماني كوتاه كاري انجام شود ..."

توراني در پايان مصاحبه به عنوان يك نكته خيلي  مهم در سازمان  آموزش و پرورش ايران  پيشنهاد كرده است كه " به تاريخ مصرف بعضي از روش ها ، تفكرات و آدم ها توجه بيشتري كنيم. نيروهايي كه در وجدان بيدارشان فكر مي كنند ديگر كارآمدي لازم و به روز  را ندارند ، داوطلبانه كنار بروند و جايشان را به نيروهاي جوان و خوش فكر و نو آور بدهند."

مطالعه بيشتر:

غلبه پندار گرايي در احراز صلاحيت نمايندگي مردم در جمهوري اسلامي

غلبه پندار گرايي در سياستگذاري اقتصادي جمهوري اسلامي ايران

 به  همه  مديران ارشد جمهوري اسلامي ايران از صدر تا ذيل و به ويژه همه مسئولان عاليرتبه اي كه براي مدت بيشتري مسئوليت داشته اند؛ پيشنهاد مي كنم علي الحساب پاسخ سئوالات و مسائلي را  كه با استفاده صحيح   از اظهارات  ابواب جمعي خودشان در اين يادداشت و ياداشت هايي كه لينك آن داده شده ، مطرح  گرديده است ؛ را بدهند. تا سيه روي شود هر كه در او غش باشد

 

بازگشت به فهرست مقالات