چهارشنبه 2 آذر 1396
آموزشهاي‌ عالي‌ كوتاه‌ مدت(كارداني)‌ و مسائل‌ آن‌ 2
تابستان 1375

 

 

 

آموزشهاي‌ عالي‌ كوتاه‌ مدت(كارداني)‌ و مسائل‌ آن‌

 

محمد حسن‌ مقني‌ زاده (محقق معين)

 

تابستان 1375

 

بخش دوم مقاله

 

info@moein.net

 

 

 

 

عوامل‌ موثر در آموزشهاي‌ عالي‌ كوتاه‌ مدت‌

                         وقتي‌ در سال‌ 1375 با چنين‌ شاخصهايي‌ روبرو هستيم‌ اين‌ سئوال‌ پيش‌ مي‌آيد: چرا اقداماتي‌ كه‌ از تاسيس‌ دارالفنون‌ در سال‌ 1228 شمسي‌ تا تصويب‌ شوراي‌ عالي‌ معارف‌ در سال‌ 1300 شمسي‌ و تا تشكيل‌ شوراي‌ عالي‌ آموزشهاي‌ علمي‌ ـ كاربردي‌ در سال‌ 1369 شمسي‌ كه‌ همگي‌ با هدف‌ تربيت‌ نيروي‌ انساني‌ متناسب‌ با نيازهاي‌ مملكت‌ انجام‌ شده‌اند موفقيت‌ آميز نبوده‌اند؟

                         مسئولان‌ آموزش‌ عالي‌ كشور نمي‌توانند با گفتن‌ اين‌ نكته‌ كه‌ دانشگاهها در تربيت‌ تكنسين‌ موفق‌ نبوده‌اند و با انداختن‌ اين‌ كار به‌ دوش‌ پربار و خميده‌ آموزش‌ و پرورش‌ و ياوزارتخانه‌ها و سازمانهاي‌ غير آموزشي‌ براي‌ هميشه‌ آسوده‌ خاطر بمانند. دانشگاهها نبايستي‌ به‌ مثابه‌ جزايري‌ مستقل‌ به‌ ارائه‌ آموزشهاي‌ باب‌ ميل‌ خويش‌ بپردازند چرا كه‌ اين‌ دوران‌ مدتهاست‌ سپري‌ شده‌ است‌. عوامل‌ زيادي‌ با درجه‌ اهميت‌ متفاوت‌ درايجاد چنين‌ وضعيتي‌ دخالت‌ داشته‌اند و موضوع‌ صرفاً به‌ دست‌ اندركاران‌ آموزش‌ عالي‌ برنمي‌گردد هر چند كه‌ متغيرهاي‌ منبعث‌ از نظام‌ آموزش‌ عالي‌ مي‌توانند بيشترين‌ سهم‌ را در تبيين‌ افت‌ و خيز آموزشهاي‌ تكنسيني‌ داشته‌ باشند اما عوامل‌ مهم‌ ديگري‌ جداي‌ از اين‌ عامل‌ كه‌ خود براين‌ عامل‌ نيز تاثير مي‌گذارند در تبيين‌ تغييرات‌ آموزشهاي‌ عالي‌ كوتاه‌ مدت‌ سهم‌ دارند. اين‌ عوامل‌ در دنياي‌ واقعي‌ كاملاً در هم‌ تنيده‌ و غيرقابل‌ تفكيك‌ هستند اما به‌ طور ذهني‌ بخاطر قابل‌ فهم‌ كردن‌ مسئله‌اي‌ كه‌ طرح‌ شد بايد عوامل‌ موثر در آموزشهاي‌ عالي‌ كوتاه‌ مدت‌ را از هم‌ تفكيك‌ و در حد توان‌ به‌ تحليل‌ هر يك‌ از آنها بپردازيم‌.

 

 1ـ تأخر توجه‌ عملي‌ به‌ منابع‌ انساني‌ در ايران‌

                         از اواخر قرن‌ گذشته‌ و بخصوص‌ از اوائل‌ قرن‌ جاري‌ شمسي‌ كه‌ نخستين‌ پايه‌هاي‌ صنعت‌ كشور گذاشته‌ مي‌شد متناسب‌ با رشد سرمايه‌هاي‌ فيزيكي‌ و صنعتي‌ به‌ تامين‌ منابع‌ انساني‌ موردنياز اين‌ صنايع‌ توجه‌ عملي‌ نشد توجه‌ به‌ اين‌ نكته‌ كه‌ در سال‌ 1320 در ايران‌ حدود 235 كارخانه‌ و 50 هزارنفر كارگر وجود داشته‌ اما در سال‌ 1327 كارخانه‌ها تقريباً دو برابر يعني‌ 434 كارخانه‌ و كارگران‌ آن‌ سه‌ برابر يعني‌ 150 هزارنفر شده‌ است‌. اما مهندسين‌ و تكنسين‌هاي‌ موردنياز اين‌ كارخانجات‌ تقريباً همگي‌ خارجي‌ بودند اگر چه‌ در راه‌ آهن‌، پست‌ و تلگراف‌، شركت‌ نفت‌ و ارتش‌ مدارس‌ و هنرستانهايي‌ وجود داشت‌ و همچنين‌ در اين‌ مدت‌ دانشكده‌ فني‌ دانشگاه‌ تهران‌ نيز تاسيس‌ شد اما همه‌ اين‌ مراكز برروي‌ هم‌ منابع‌ انساني‌ موردنياز ايران‌ را بخصوص‌ در سطح‌ تكنسين‌ و مهندس‌ تامين‌ نمي‌كردند و استخدام‌ خارجيان‌ تنها راهي‌ بود كه‌ عملاً درايران‌ مورد استفاده‌ قرار نگرفت‌ بنابراين‌ نوعي‌ تأخر در توجه‌ عملي‌ و كارساز به‌ منابع‌ انساني‌ در ايران‌ ديده‌ مي‌شود اين‌ تاخر با توجه‌ به‌ رشد نسبي‌ صنعتي‌ از اوائل‌ دهه‌ دوم‌ قرن‌ جاري‌ نخستين‌ علائم‌ خود را آشكار مي‌سازد و به‌ تدريج‌ همزمان‌ با توجه‌ بيشتر به‌ رشد صنعتي‌ و كمتر به‌ رشد منابع‌ انساني‌، آشكارتر مي‌شود هم‌ اكنون‌ نيز فاصله‌ بسيار تشديد يافته‌اي‌ در اين‌ زمينه‌ وجود دارد به‌ طوري‌ كه‌ ناچار به‌ استفاده‌ از پيشرفته‌ترين‌ ماشين‌ آلات‌ هستيم‌ اما منابع‌ انساني‌ مناسب‌ براي‌ به‌ كارگيري‌ آن‌ را نداريم‌ و يا منابع‌ انساني‌ موجود به‌ اندازه‌ كافي‌ و كيفيت‌ موردنياز نيستند  اين‌ مسئله‌ دو وجه‌ دارد: نخست‌ اينكه‌  سياست‌هاي‌ توسعه‌ دستخوش‌ تغيير و تنوع‌ بسيار بوده‌ و طي‌ سالهاي‌ متمادي‌ در زمينه‌هاي‌ مختلف‌ و بي‌مهابا تجهيزات‌ صنعتي‌ وارد كشور شده‌اند بدون‌ آنكه‌ زمينه‌ اجتماعي‌ و منابع‌ انساني‌ موردنياز آنها در نظر گرفته‌ شده‌ باشدو  دوم‌ اينكه‌  نظام‌ آموزشي‌ و بخصوص‌ نظام‌ آموزش‌ عالي‌ نتوانسته‌ است‌ همپاي‌ ساير بخشها جلو آمده‌ و منابع‌ انساني‌ متناسب‌ با نيازهاي‌ كشور را تامين‌ نمايد. بدليل‌ اينكه‌ موضوع‌ بحث‌ ما در اين‌ مقاله‌ آموزش‌ عالي‌ است‌ وجه‌ دوم‌ مورد تدفيق‌ قرار مي‌گيرد.

 

 2ـ تفوق‌ جنبه‌ نظري‌ يا علمي‌ محض‌ بر جنبه‌ علمي‌ ـ كاربردي‌ در نظام‌ آموزش‌ عالي‌ كشور

                         موضوعي‌ كه‌ در اينجا مطرح‌ است‌ اين‌ است‌ كه‌ نه‌ تنها در آموزش‌ عالي‌ بويژه‌ آموزش‌ عالي‌ كوتاه‌ مدت‌ با يك‌ تأخر روبرو هستيم‌ بلكه‌ همچنين‌ در نظام‌ آموزشي‌ با غلبه‌ جنبه‌ نظري‌ محض‌ بر جنبه‌ علمي‌ ـ كاربردي‌ مواجهيم‌. در اينكه‌ جهت‌گيري‌ سنتي‌ آموزش‌ عالي‌ در كشور عمدتاً به‌ سمت‌ آموزش‌ نظري‌ است‌ جاي‌ هيچگونه‌ ترديدي‌ نيست‌ و مسئولان‌ آموزش‌ عالي‌ كشور همانطور كه‌ بيان‌ شد خود به‌ اين‌ مسئله‌ اقرار دارند. اما اينكه‌ با اين‌ واقعيت‌ بايستي‌ چگونه‌ روبرو شويم‌ موضوع‌ مناقشه‌ و مباحثه‌ صاحبنظران‌ است‌ و در اين‌ زمينه‌ سه‌ ديدگاه‌ اصلي‌ وجود دارد كه‌ يك‌ به‌ يك‌ طرح‌ مي‌نماييم‌.

                         ديدگاه‌ اول‌  آن‌ است‌ كه‌ اگر چه‌، چنين‌ وضعيتي‌ در آموزش‌ عالي‌ مطلوب‌ نيست‌ اما بعنوان‌ يك‌ واقعيت‌ بايد دست‌ها را بلند كرده‌ و تسليم‌ اين‌ واقعيت‌ شويم‌ و براي‌ كاربردي‌ كردن‌ علم‌ در ايران‌ چاره‌اي‌ نداريم‌ جز اينكه‌ ضمن‌ برخورد كجدار و مريز با دانشگاهها تحقق‌ امر كاربردي‌ كردن‌ آموزش‌ عالي‌ را در خارج‌ از چارچوب‌ دستگاه‌ عريض‌ و طويل‌ وزارت‌ فرهنگ‌ و آموزش‌ عالي‌ جستجو كنيم‌ و وزارتخانه‌ها و سازمانهاي‌ دولتي‌ با كمكي‌ كه‌ از يك‌ دانشگاه‌ ستادي‌ تحت‌ عنوان‌ دانشگاه‌ جامع‌ تكنولوژي‌ مي‌گيرند متخصصين‌ كاربردي‌ را در سطوح‌ كارداني‌ تا دكتراي‌ علمي‌ ـ كاربردي‌ تربيت‌ نمايند.

                         ديدگاه‌ دوم‌  آن‌ است‌ كه‌ اصولاً چنين‌ وضعيتي‌ در دانشگاهها مطلوب‌ است‌ چرا كه‌ در ذات‌  Education قابليتهاي‌ مهارتي‌ وجود ندارد و براي‌ كسب‌ مهارت‌ نياز به‌  Training  در خارج‌ از نظام‌ آموزش‌ عالي‌ وجود دارد اهالي‌ اين‌ ديدگاه‌ معتقدند "با توجه‌ به‌ تعدد رشته‌ها و نيازها و مهارت‌ها و فنون‌ و تغييرات‌ سريع‌ آنان‌، آموزش‌ دانشگاهي‌ بايد برمباني‌ و زمينه‌هاي‌ بنيادي‌ مشترك‌ در افزايش‌ تفكر و تعقل‌ استوار گردد تا آموزش‌ يك‌ نوع‌ مهارت‌ خاص‌".   طرفداران‌ اين‌ ديدگاه‌ معتقدند كه‌ "در سطح‌ گسترده‌ هدف‌ آموزش‌ عالي‌، آموزش‌ عمومي‌ و فراگير است‌ و درعين‌ حال‌ هدف‌ آموزش‌ عمومي‌ ايجاد اشتغال‌ نيست‌، ايجاد اشتغال‌ مشكل‌ دستگاههاي‌ ديگر است‌ ولي‌ آموزش‌ عالي‌ با آنها معقولانه‌ و همگام‌ حركت‌ خواهد كرد".   همچنين‌ نظرات‌ نسبتاً افراطي‌تري‌ كه‌ در همين‌ ديدگاه‌ وجود دارد كه‌ آنقدر بر جنبه‌ عمومي‌ و  Global  و آموزش‌ تكنسيني‌ تاكيد مي‌كنند كه‌ امكان‌ صادرات‌ تكنسين‌ نيزوجود داشته‌ باشد! چون‌ بحث‌ روز دنيا اين‌ است‌.

                         بالاخره‌  ديدگاه‌ سومي‌  هم‌ وجود دارد برخي‌ از صاحبنظران‌ عنوان‌ كرده‌اند كه‌  "در آموزشهاي‌ كشور دوپا، داريم‌ يكي‌ به‌ طول‌ دو سانتي‌ متر و ديگري‌ به‌ طول‌ 40 سانتي‌متر پس‌ تعادل‌ نداريم‌ و لنگ‌ مي‌زنيم‌"   اولين‌ بند از توصيه‌ نامه‌ سمينار بين‌ المللي‌ آموزشهاي‌ علمي‌ كاربردي‌ و فني‌ حرفه‌اي‌ يادآوري‌ مي‌نمايد:  "سمينار با توجه‌ به‌ ضرورت‌ توسعه‌ آموزشهاي‌ علمي‌ ـ كاربردي‌ در كنار آموزشهاي‌ دانشگاهي‌ درحال‌ حاضر برضرورت‌ حركت‌ هر دونظام‌ به‌ سمت‌ نقطه‌ تلافي‌ در آينده‌ تاكيد مي‌نمايد."   طرفداران‌ اين‌ ديدگاه‌ سئوال‌ مي‌كنند: اين‌ همه‌ طراح‌ براي‌ چه‌ تربيت‌ مي‌شود؟ آنان‌ ضمن‌ تاكيد بر اهميت‌ آموزش‌ تكنسين‌، آموزش‌ علمي‌ ـ كاربردي‌ را در آموزش‌ تكنسيني‌ خلاصه‌ نمي‌كنند و معتقدند "تعارض‌ بين‌ دانشگاههاي‌ موجود و آموزشهاي‌ علمي‌ كاربردي‌ وجود دارد مگر فارغ‌ التحصيلان‌ دانشگاه‌ مملكت‌ را اداره‌ نمي‌كنند پس‌ بايستي‌ 90 درصد دانشگاههاي‌ ما علمي‌ كاربردي‌ باشد."   آيا پيشنهاد فرمانده‌ دانشگاه‌ هوايي‌ قابل‌ تأمل‌ نيست‌؟ اگر روزي‌ در شوراي‌ عالي‌ برنامه‌ريزي‌ وزارت‌ علوم‌ ضمن‌ ايجاد تغييرات‌ ساختاري‌ لازم‌ در نظام‌ آموزش‌ عالي‌ كشور به‌ جاي‌ اينكه‌ يك‌ گروه‌ هشتم‌ تحت‌ عنوان‌ گروه‌ آموزشهاي‌ علمي‌ ـ كاربردي‌ داشته‌ باشيم‌ يك‌ گروه‌ تحت‌ عنوان‌ گروه‌ آموزشهاي‌ علمي‌ ـ محض‌ و ساير گروههاي‌ شوراي‌ عالي‌ برنامه‌ريزي‌ به‌ آموزشهاي‌ علمي‌ ـ كاربردي‌ اختصاص‌ داشته‌ باشد آيا باز هم‌ موضوع‌ تفوق‌ جنبه‌ نظري‌ محض‌ برجنبه‌ علمي‌ ـ كاربردي‌ درنظام‌ آموزش‌ عالي‌ مطرح‌ خواهد بود؟

 

 3ـ عوامل‌ ساختاري‌ مربوط‌ به‌ نظام‌ آموزش‌ عالي‌ كشور

                         اين‌ عوامل‌ هم‌ مانند دو مورد قبلي‌ صرفاً آموزشهاي‌ عالي‌ كوتاه‌ مدت‌ را تحت‌ تاثير قرار نمي‌دهند بلكه‌ مربوط‌ به‌ كل‌ نظام‌ آموزش‌ عالي‌ است‌ البته‌ بدليل‌ اينكه‌ آموزشهاي‌ عالي‌ كوتاه‌ مدت‌ با آموزش‌ عالي‌ كشور رابطه‌ جزء و كل‌ را دارند، طرح‌ اين‌ عوامل‌ منطقي‌ است‌. وگريزي‌ از پرداختن‌ به‌ مسائل‌ كلان‌ آموزش‌ عالي‌ براي‌ طرح‌ مسائل‌ آموزشهاي‌ عالي‌ كوتاه‌ مدت‌ نمي‌باشد اما از آنجا كه‌ طرح‌ مسائل‌ ساختاري‌ معمولاً از ديدگاه‌ كساني‌ كه‌ اشراف‌ بيشتر و جامعتري‌ به‌ مسائل‌ دارند قابل‌ قبول‌تر بنظر مي‌رسد و براي‌ جلوگيري‌ از اطاله‌ كلام‌ در اين‌ قسمت‌ صرفاً به‌ طرح‌ اين‌ عوامل‌ از ديدگاه‌ وزير محترم‌ فرهنگ‌ و آموزش‌ عالي‌ مي‌پردازم‌. عوامل‌ ساختاري‌ موثر در نظام‌ آموزش‌ عالي‌ كشور و از جمله‌ آموزشهاي‌ عالي‌ كوتاه‌ مدت‌ كه‌ جزء اين‌ نظام‌ است‌ به‌ زباني‌ گويا و روشن‌ بدون‌ اينكه‌ نياز به‌ هرگونه‌ شرح‌ و بسطي‌ باشد در مقاله‌ ايشان‌ خودنمايي‌ مي‌كند ايشان‌ ضمن‌ اشاره‌ به‌ جايگاه‌ نظام‌ آموزش‌ عالي‌ درجهان‌ و كشور ما مي‌افزايند: "به‌ منظور تامين‌ هماهنگي‌ و انسجام‌ بين‌ بخشهاي‌ مختلف‌ آموزش‌ عالي‌ كشور و خصوصاً بخشهاي‌ مختلف‌ آموزش‌ عالي‌ دولتي‌ با ساير  جريانات‌ آموزش‌ عالي‌:  آزاد، نيمه‌ حضوري‌، علمي‌ ـ كاربردي‌ ، غيرانتفاعي‌، پيام‌ نور، تربيت‌ معلم‌، مديريت‌ دولتي‌، دوره‌هاي‌ معادل‌ آموزش‌ عالي‌ وابسته‌ به‌ دستگاههاي‌ اجرايي‌ و مراكز توليدي‌ خدماتي‌، نيمه‌ دولتي‌، خصوصي‌، شبانه‌ و ...  ] ! [  پيشنهادها و توصيه‌هاي‌ زير ارائه‌ مي‌گردد كه‌ با توجه‌ نمودن‌ و به‌ اجرا درآوردن‌ آنها آموزش‌ عالي‌ كشور مي‌تواند از يك‌ سيستم‌ همخوان‌ و منسجم‌ برخوردار شود كه‌ همه‌ جريانات‌ آموزش‌ عالي‌ حول‌ محور آموزش‌ عالي‌ دولتي‌ بتوانند فعاليت‌ خود را با راندمان‌ بالا بصورت‌ هماهنگ‌ و حمايت‌ كننده‌ يكديگر به‌ نحو مطلوب‌ و به‌ صورت‌ قانوني‌ به‌ پيش‌ برده‌ و هركدام‌ در ايفاي‌ رسالت‌ خاص‌ خود كاملاً موفق‌ باشند.

 1ـ ايجاد يك‌ زبان‌ تفاهم‌ مشترك‌ در سطح‌ ملي‌، بين‌  مراجع‌ مختلف‌ تصميم‌گيري‌  و كليه‌ مسئولان‌ و دست‌ اندركاران‌ آموزش‌ عالي‌ در مورد نقش‌، جايگاه‌ و رسالتهاي‌ آموزش‌ عالي‌ در ايران‌.

   توافق‌ بر سر خط‌ مشي‌ها و راهبردهاي‌ مناسب‌ آموزش‌ عالي‌  در دوران‌ توسعه‌ به‌ نحوي‌ كه‌ امكان‌ برنامه‌ريزي‌ عملياتي‌ موثر و هماهنگ‌ براي‌ مسئولان‌ و موسسات‌ آموزش‌ عالي‌ وجود داشته‌ باشد.

   رفع‌ مشكلات‌ ساختاري‌  نظام‌ آموزش‌ عالي‌ درجهت‌ ايجاد يك‌ نظام‌ هماهنگ‌، قابل‌ انعطاف‌ و پويا و اجتناب‌ از تعدد مراكز تصميم‌گيري‌ و تداخل‌ وظايف‌.

 4ـ ايجاد يك‌ چارچوب‌ قانوني‌ كلي‌ براي‌ فعاليت‌ اثربخش‌ نظام‌ آموزش‌ عالي‌ به‌ نحوي‌ كه‌ كارشناسان‌ بتوانند متعاقباً و برمبناي‌ آن‌، اصلاحات‌ لازم‌ را در قوانين‌ و مقررات‌ موجود بعمل‌ آورند و موارد داراي‌ نقطه‌ ضعف‌ و متناقض‌ را رفع‌ نمايند.

 5ـ ايجاد زمينه‌ براي‌ بحث‌ گسترده‌تر كارشناسي‌ بين‌ صاحبنظران‌ آموزش‌ عالي‌ و فراهم‌ آوردن‌ مدل‌ مناسبي‌ براي‌ ارزيابي‌ و اصلاح‌ مستمر نظام‌ آموزش‌ عالي‌ كشور".

 

 4ـ موضع‌   منفي‌ آحاد جامعه‌ نسبت‌ به‌ مشاغل‌ يدي‌ (يقه‌ آبي‌)

                         از جمله‌ عوامل‌ بسيار مهم‌ كه‌ از يك‌ طرف‌ جزء عوامل‌ ساختاري‌ موثر در آموزشهاي‌ عالي‌ كوتاه‌ مدت‌ و از طرف‌ ديگر از جمله‌ عوامل‌ خاص‌ موثر در اين‌ آموزشها به‌ حساب‌ مي‌آيد موضع‌ منفي‌ آحاد جامعه‌ نسبت‌ به‌ كاريدي‌ است‌ كه‌ خاص‌ كشور ما هم‌ نيست‌ تحقير كاريدي‌ به‌ يونان‌ قديم‌ برمي‌گردد درآنجا كارهاي‌ فكري‌ مختص‌ شهروندان‌ يوناني‌ و كارهاي‌ يدي‌ به‌ بردگان‌ اختصاص‌ داشت‌. در فرهنگ‌ عاميانه‌ ما نيز كارهاي‌ يدي‌ تحقير شده‌ است‌ از جمله‌ اينكه‌ در ضرب‌ المثلي‌ گفته‌اند:  خوشبخت‌ كسي‌ است‌ كه‌ نان‌ راحتي‌ بخورد و نه‌ نان‌ زحمتكشي‌  اما اين‌ مسئله‌ چه‌ ربطي‌ به‌ آموزش‌ و بخصوص‌ آموزشهاي‌ تكنسيني‌ دارد موضوعي‌ است‌ كه‌ نياز به‌ يك‌ تحليل‌ تاريخي‌ از نقش‌ آموزش‌ و كاركردهاي‌ آن‌ در جامعه‌ گذشته‌ و جامعه‌ امروزي‌ دارد.  بنظر مي‌رسد كه‌ ارزشمندي‌ تحصيل‌ و كسب‌ علم‌ درگذشته‌ و امروز متفاوت‌ است‌  و همين‌ عامل‌ در تقويت‌ موضع‌ منفي‌ آحاد جامعه‌ مانسبت‌ به‌ مشاغل‌ يقه‌ آبي‌ و به‌ تبع‌ آن‌ آموزشهاي‌ تكنسيني‌ دخالت‌ مي‌كند.

                         تحصيل‌ دانش‌ درگذشته‌ نه‌ چندان‌ دور ارتباط‌ مستقيمي‌ با شغل‌ و درآمد نداشته‌ است‌ و مشاغل‌ علم‌ عمدتاً مشاغل‌ ديني‌ بودند و مشاغل‌ در زمينه‌هاي‌ مختلف‌ اداري‌، هنري‌ و فني‌ به‌ شيوه‌ استاد و شاگردي‌ با توجه‌ به‌ موقعيت‌ اجتماعي‌ و خانوادگي‌ خاص‌ افراد قابل‌ دسترسي‌ بود. اما در عصر جديد تحصيل‌ علم‌ كاملاً با بدست‌ آوردن‌ شغل‌ مرتبط‌ شده‌ است‌. و امكان‌ دسترسي‌ به‌ مشاغل‌ از طريقه‌ استاد وشاگردي‌ بسيار محدود گشته‌ است‌ و درمواردي‌ استفاده‌ از همين‌ شيوه‌ هم‌ نيازمند به‌ تحصيلات‌ مقدماتي‌ و حتي‌ در بعضي‌ موارد عالي‌ است‌ اگر درگذشته‌ كسب‌ علم‌ حداكثر منجر به‌ بالارفتن‌ پرستيژ اجتماعي‌ عالم‌ مي‌شد امروزه‌ براي‌ دسترسي‌ به‌ هر شغلي‌ كه‌ لازمه‌ امرار معاش‌ و گذر عمر هر يك‌ از آحاد جامعه‌ است‌ رسيدن‌ به‌ حذاقلي‌ از تحصيلات‌، لازم‌ است‌.

                         امروز بين‌ چهار متغير تحصيلات‌، شغل‌، درآمد و پرستيژ اجتماعي‌ رابطه‌ مستقيمي‌ وجود دارد و از اين‌ جهت‌ عقل‌ سليم‌ حكم‌ مي‌كند: بايستي‌ بدنبال‌ تحصيلاتي‌ بود كه‌ متعاقب‌ آن‌ شغلي‌ با درآمد خوب‌ و پرستيژ اجتماعي‌ قابل‌ قبول‌ بدست‌ آورد. بنابراين‌ ارزشمندي‌ آموزش‌و تحصيل‌ درگذشته‌ و امروز يكسان‌ نيست‌. نگاه‌ انسان‌ امروز به‌ تحصيلات‌ معمولاً نگاهي‌ سوداگرانه‌ است‌. تحصيلات‌ ابزار ارتقاء اجتماعي‌ است‌ از طرفي‌ چون‌ بلحاظ‌ فرهنگي‌ در جامعه‌ ما كاريدي‌ و ملزومات‌ آن‌ علامت‌ سطح‌ پايين‌ بودن‌ و زحمتكشي‌ بوده‌ است‌ تحصيلاتي‌ موردنظر خانواده‌ها براي‌ فرزندانشان‌ قرار مي‌گيرد كه‌ چنين‌ ملزوماتي‌ نداشته‌ باشد. چون‌ جامعه‌ نسبت‌ به‌ كاريدي‌ موضع‌ مخالف‌ دارد حتي‌ دانشجويان‌ رشته‌هاي‌ فني‌ كمتر به‌ كارهاي‌ يدي‌ پيش‌ بيني‌ شده‌ در برنامه‌ درسي‌ خود علاقه‌ نشان‌ مي‌دهند تا جايي‌ كه‌ كارگران‌ سنتي‌ معتقدند مهندسين‌، كاربلد نيستند و مهندس‌ كشاورزي‌ بوته‌ جو و گندم‌ را از يكديگر تشخيص‌ نمي‌دهد.

                         موضع‌ مخالف‌ نسبت‌ به‌ كاريدي‌ تقريباً از سنين‌ پايين‌ به‌ بچه‌ها القاء مي‌شود و كتابهاي‌ درسي‌، معلمان‌ و همسالان‌ اين‌ مسئله‌ را تشديد مي‌كنند صاحبنظري‌ در اين‌ زمينه‌ نوشته‌ است‌: "تحليل‌ محتواي‌ كتاب‌ دبستان‌ نشان‌ داده‌ است‌ كه‌ فقط‌ حدود چهل‌ شغل‌ از مجموع‌ 508 شغل‌ موجود در ايران‌ مورد توجه‌ قرار گرفته‌ ومعمولاً مشاغل‌ برتر به‌ دانش‌ آموز القاء مي‌شود ... تحقيقات‌ ايشان‌ و همكارانشان‌ نشان‌ داده‌ است‌ كه‌ 44 درصد دانش‌ آموزان‌ مي‌خواهند پزشك‌ شوند و 20 درصد مي‌خواهند مهندس‌ شوند و نيز 24 درصد شغل‌ فني‌ آزاد را ترجيح‌ مي‌دهند اما فقط‌ 2 درصد مي‌خواهند تكنسين‌ شوند و فقط‌ 8 درصد مي‌خواهند دبير و معلم‌ شوند."

                         اين‌ مواضع‌ منفي‌ نسبت‌ به‌ مشاغل‌ يدي‌ همانطور كه‌ در تعريف‌ موضع‌ و شخصيت‌ در پاورقي‌ آمده‌ است‌ در جريان‌  جامعه‌ پذيري‌  افراد شكل‌ مي‌گيرد و در واقع‌ اين‌ مواضع‌ منفي‌ جزيي‌ از شخصيت‌ آنها را تشكيل‌ داده‌ است‌ لذا براي‌ تغيير جهت‌ اين‌ مواضع‌ و ايجاد مواضع‌ موافق‌ نسبت‌ به‌ كاريدي‌ و متعاقب‌ آن‌ آموزشهاي‌ تكنسيني‌ بايستي‌ با فراهم‌ كردن‌  انگيزش‌هاي‌     مناسب‌ براي‌ جوانان‌ و بطوركلي‌ آحاد جامعه‌، در آنان‌  انگيزه‌   ايجاد كرد.

                         صاحبنظر جامعه‌ شناس‌ اخيرالذكر راه‌ حل‌ ايجاد مواضع‌ موافق‌ نسبت‌ به‌ آموزشهاي‌ علمي‌ ـ كاربردي‌ را چنين‌ بيان‌ مي‌كند:

                         "ايجاد انگيزه‌ در جوانان‌ نسبت‌ به‌ تحصيل‌ در هنرستانها و دوره‌هاي‌ كارداني‌ فني‌ و حرفه‌اي‌ و سپس‌ ايجاد انگيزه‌ در آنان‌ براي‌ اشغال‌ در صنايع‌ و كارهاي‌ حرفه‌اي‌ وابسته‌ به‌ جريان‌ عمومي‌ جامعه‌پذيري‌ و كنترل‌ اجتماعي‌ در جامعه‌ است‌. پاداش‌هاي‌ محصلين‌ اين‌ دوره‌ها و پاداش‌هاي‌ شاغلين‌ در اين‌ قسمتها چه‌ از نظر مالي‌ و چه‌ از نظر احترام‌ در خانواده‌ و جامعه‌ و در محل‌ كار و چه‌ از نظر حجم‌ تبليغات‌ در وسايل‌ ارتباط‌ جمعي‌ و القائات‌ در كتب‌ درسي‌ و چه‌ از نظر ايجاد ظرفيت‌ و سرمايه‌گذاري‌ در برنامه‌ريزي‌ كشور بايد آنچنان‌ تقويت‌ گردد كه‌ هرجواني‌ و هرپدر ومادري‌ تحصيل‌ در دوره‌هاي‌ فني‌ و حرفه‌اي‌ را برتحصيل‌ در دوره‌هاي‌ نظري‌ ترجيح‌ دهد و نيز افكار عمومي‌ آنچنان‌ گردد كه‌ بدون‌ تكنسين‌، مهندس‌ را فاقد كارايي‌ بداند و معتقد باشد كه‌ صنعت‌ بردوش‌ تكنسين‌ها مي‌چرخد نه‌ مهندسين‌."   

 

 نتيجه‌گيري‌

                         1ـ دراينجا قصد تكرار آنچه‌ تاكنون‌ گفته‌ايم‌ نداريم‌ لذا به‌ اجمال‌، نتايجي‌ را كه‌ از تعمق‌ حداقل‌ شش‌ ساله‌ خويش‌ در قضاياي‌ مربوط‌ به‌ آموزش‌هاي‌ علمي‌ ـ كاربردي‌ به‌ خصوص‌ آموزش‌ كارداني‌ بدست‌ آورده‌ و دراين‌ مقاله‌ به‌ گوشه‌اي‌ از آن‌ اشاره‌ كرديم‌ بيان‌ مي‌داريم‌. در باب‌ آموزش‌ كارداني‌  آخرين‌ راه‌حلهايي‌ كه‌ در مجموع‌ مملكت‌ به‌ آن‌ رسيده‌اند در دو راه‌ حل‌ خلاصه‌ مي‌شود  كه‌ هر دو راه‌ حل‌ از ابتداي‌ دهه‌ جاري‌ شمسي‌ به‌ كار زده‌ شده‌ است‌:  راه‌حل‌اول‌  گسترش‌ آموزشهاي‌ عالي‌ علمي‌ ـ كاربردي‌ بويژه‌ آموزشهاي‌ كارداني‌ از طريق‌ ارائه‌ آموزش‌ توسط‌ واحدهاي‌ آموزشي‌ مراكز توليدي‌ خدماتي‌ كشور تا به‌ موازات‌ دانشگاهها و مراكز آموزش‌ عالي‌ به‌ تربيت‌ نيروي‌ انساني‌ كاربردي‌ موردنياز كشور بپردازند اين‌ راه‌ حل‌ كه‌ از سال‌ 1369 با تاسيس‌ شوراي‌ عالي‌ آموزشهاي‌ علمي‌ ـ كاربردي‌ و بدنبال‌ آن‌ تاسيس‌ دانشگاه‌ جامع‌ تكنولوژي‌ در سال‌ 1371 اتخاذ شده‌ است‌ تا هم‌ اكنون‌ كه‌ اين‌ سطور نوشته‌ ميشود حتي‌ يك‌ نفر فارغ‌ التحصيل‌ كارداني‌ براي‌ مملكت‌ تامين‌ نكرده‌ است‌ بنظر مي‌رسد كه‌ گسترش‌ آموزش‌هاي‌ عالي‌ علمي‌ ـ كاربردي‌ از اين‌ طريق‌ با دو مشكل‌ اساسي‌ روبرو شده‌ است‌  مشكل‌ اول‌  به‌ دورن‌ بدنه‌ نظام‌ آموزش‌ عالي‌ كشور بر مي‌گردد و آن‌ عبارت‌ است‌ از اينكه‌ دانشگاه‌ جامع‌ و گروه‌ هشتم‌ در درون‌ ساختار آموزش‌ عالي‌ كشور به‌ يك‌ وصله‌ ناجور و يك‌ اقدام‌ موقتي‌ وبه‌ يك‌ نيروي‌ فشار بيشتر شباهت‌ دارد تا به‌ يك‌ قطب‌ تعيين‌ كننده‌ سمت‌ و سوي‌ آموزش‌ عالي‌ كشور. در وضعيت‌ حاضر گروه‌ هشتم‌ و دانشگاه‌ جامع‌ براي‌ توسعه‌ آموزش‌هاي‌ علمي‌ ـ كاربردي‌ مجبورند كه‌ از امر صدور موافقت‌ اصولي‌ تاسيس‌ مركز آموزش‌ گرفته‌ تا پذيرش‌ دانشجو و تصويب‌ برنامه‌ درسي‌ و مجوز برگزاري‌ يك‌ رشته‌ و ... دخالت‌ نمايند اما بجهت‌ جايگاه‌ ضعيفي‌ كه‌ در ساختار آموزش‌ عالي‌ دارند وبعنوان‌ يكي‌ از جريانات‌ فرعي‌ آموزش‌ عالي‌، از طرف‌ اركان‌ مختلف‌ موجود در ساختار آموزش‌ عالي‌ كشور، زياد جدي‌ گرفته‌ نمي‌شوند. بهمين‌ جهت‌ است‌ كه‌ پس‌ از گذشت‌ پنج‌ سال‌ از شروع‌ اين‌ حركت‌ از يك‌ طرف‌ هنوز دستورالعمل‌ ها و آيين‌ نامه‌ها و ... هماهنگي‌ نظام‌ علمي‌ ـ كاربردي‌ و با مجموعه‌ آموزش‌ عالي‌ كشور تنظيم‌ وكامل‌ نشده‌اند و از طرف‌ ديگر در طي‌ مسير دسترسي‌ به‌ اين‌ هماهنگي‌ها تغييرات‌ زيادي‌ در اهداف‌، خط‌مشي‌ها و مسائل‌ اجرايي‌ آن‌ بوجودآمده‌ است‌. "زيركي‌" گفته‌ است‌:اقدامات‌ آموزش‌ عالي‌ دراين‌ زمينه‌ بيشتربه‌ يك‌ تعارف‌ شبيه‌ است‌.

                         مشكل‌ دوم‌  به‌ بيرون‌ از نظام‌ آموزش‌ عالي‌ كشور برمي‌گردد و آن‌ عبارتست‌ از اينكه‌ مراكز آموزش‌ عالي‌ و غير عالي‌ وابسته‌ به‌ وزارتخانه‌ها و مراكز توليدي‌ و خدماتي‌ نسبت‌ به‌ دانشگاه‌ جامع‌  اولاً  با شك‌ و ظن‌ مي‌نگرند كه‌ مبادا دانشگاه‌ جامع‌، گوشه‌اي‌ از امكانات‌ و يا همه‌ امكانات‌ آنها را قبضه‌ كند و توضيحات‌ مكرر مسئولان‌ دانشگاه‌ جامع‌ كه‌ دانشگاه‌  جامع‌ را يك‌ دانشگاه‌ ستادي‌ معرفي‌ مي‌كنند براي‌ آنها قانع‌ كننده‌ نيست‌ لذادر هر مورد كه‌ بحث‌ همكاري‌ و هماهنگي‌ است‌ يا وارد گود همكاري‌ نمي‌شوند. و يا كجدار و مريز و با احتياط‌ برخورد مي‌كنند.  ثانياً مسئولين‌ مراكزي‌ كه‌ به‌ حسن‌ نيت‌ مسئولان‌ دانشگاه‌ جامع‌ اطمينان‌ كرده‌اند و صميمانه‌ قصد همكاري‌ دارند بلحاظ‌ سازماني‌ خود را وابسته‌ به‌ وزارتخانه‌ ذيربط‌ مي‌دانند و با معذوريت‌هاي‌ اداري‌ جهت‌ اين‌ هماهنگي‌ و استمرار همكاري‌ روبرو هستند.

                         اصل‌ توجه‌ به‌ آموزش‌ عالي‌ علمي‌ ـ كاربردي‌ در كنار آموزش‌ عالي‌ علمي‌ ـ محض‌ مفيد و بلكه‌ ضروري‌ و اقدامي‌ حياتي‌ براي‌ كشور به‌ حساب‌ مي‌آيد ولي‌ شأن‌ و نياز آموزش‌ عالي‌ علمي‌ ـ كاربردي‌ به‌ توجه‌، بسيار بيش‌ از اينهاست‌  در قسمت‌ پيشنهادات‌ مجدداً به‌ اين‌ موضوع‌ مي‌پردازيم‌.

                         راه‌ حل‌ دوم‌  اصلاح‌ نظام‌ آموزش‌ متوسطه‌ و اجراي‌ نظام‌ جديد آن‌ است‌ كه‌ از سال‌ 1371 شروع‌ شده‌ به‌ تدريج‌ تعميم‌ يافته‌ و در سال‌ 1377 كاملاً مستقر مي‌شود در اين‌ نظام‌ همانطور كه‌ گفته‌ شد آموزش‌ تكنسين‌ به‌ دو صورت‌ پيوسته‌ و ناپيوسته‌ درنظر گرفته‌ شده‌ است‌.  آموزش‌ تكنسين‌ در نظام‌ جديد متوسطه‌ نيز با دو مشكل‌ اساسي‌ روبروست‌.  مشكل‌ اول‌ مشكل‌ اجرايي‌ است‌ كه‌ مختصراً بيان‌ شد. بنظر مي‌رسد آموزش‌ و پرورش‌ كه‌ مسئوليت‌ سنگين‌ آموزش‌ عمومي‌ و متوسطه‌ فرزندان‌ اين‌ كشور را بعهده‌ دارد بامشكلات‌ عديده‌اي‌ در همين‌ قسمت‌ روبرو است‌ و انداختن‌ مسئوليت‌ كارداني‌ بردوش‌ آموزش‌ و پرورش‌ بدون‌ اينكه‌ امكانات‌ جديد و سرمايه‌گذاري‌ لازم‌ صورت‌ گيرد آب‌ در هاون‌ كوفتن‌ است‌  وزارت‌ آموزش‌ و پرورش‌ نبايستي‌ از طرح‌ تغيير بنيادي‌ در نظام‌ آموزش‌ و پرورش‌ غافل‌ باشد  هنوز طرح‌ تغيير بنيادي‌ در آموزش‌ عمومي‌ كه‌ شامل‌ مقاطع‌ دبستان‌ وراهنمايي‌ و دبيرستان‌ است‌ اجرا نشده‌ است‌ و صرفاً در مقطع‌ متوسطه‌ طرح‌ نظام‌ جديد شروع‌ شده‌ كه‌ باكاستي‌هاي‌ زيادي‌ بويژه‌ در رشته‌هاي‌ كاردانش‌ و فني‌ و حرفه‌اي‌ روبرو است‌. مسئوليت‌ آموزش‌ و پرورش‌ عمومي‌ و متوسطه‌ مسئوليت‌ كوچكي‌ نيست‌ و بايستي‌ جدي‌تر از اينهاگرفته‌ شود در مورد مشكلات‌ اجرايي‌ آموزش‌ كارداني‌ درقالب‌ نظام‌ آموزش‌ متوسطه‌ و ظرفيت‌هاي‌ موردنياز براي‌ سالهاي‌ آتي‌ هم‌ قبلاً مطالب‌ لازم‌ عنوان‌ گرديده‌ است‌. اما مشكل‌ دوم‌ چيست‌؟   مشكل‌ دوم‌ درست‌ از همينجا شـروع‌ مي‌شود . منطقيون‌ مي‌گويند فـرض‌ محال‌، محال‌ نيست‌ لذا فرض‌ مي‌كنيم‌ كه‌ عليرغم‌ همه‌ مشكلات‌ پيش‌ گفته‌ وزارت‌ آموزش‌ و پرورش‌ تمامي‌ مشكلات‌ كمي‌ آموزش‌ عمومي‌ را حل‌ كرده‌ (كمااينكه‌ همايش‌ بهبود كيفيت‌ آموزش‌ عمومي‌ را به‌ تازگي‌ برگزار نموده‌ است‌) و طرح‌ نظام‌ جديد متوسطه‌ را بخوبي‌ شروع‌ كرده‌ و دولت‌ هم‌ سرمايه‌گذاريهاي‌ لازم‌ را براي‌ توسعه‌ آموزشهاي‌ متوسطه‌ بويژه‌ آموزش‌ تكنسين‌ بنمايد.  مشكل‌ دوم‌ براي‌ آموزش‌ و پرورش‌، مشكل‌ فرهنگي‌ است‌. مسئله‌ اين‌ است‌ كه‌ آموزش‌ و پرورش‌ هر كار بكند، در چشم‌ مردم‌ و بويژه‌ جوانان‌ آموزش‌ و پرورش‌ است‌ و نه‌ آموزش‌ عالي‌. آموزش‌ تكنسين‌ در همه‌ جاي‌ دنيا اين‌ مشكل‌ را دارد كه‌ آموزش‌ دست‌ دوم‌ تلقي‌ مي‌شود. مگر برنامه‌ درسي‌ دوره‌ تكنسيني‌ به‌ تصويب‌ شوراي‌ عالي‌ برنامه‌ريزي‌ نمي‌رسد؟ مگر آزمون‌ ورودي‌ از طريق‌ سازمان‌ سنجش‌ برگزار نمي‌شود؟ مگر مدرك‌ تحصيلي‌ فوق‌ ديپلم‌ با مجوز وزارت‌ فرهنگ‌ و آموزش‌ عالي‌ به‌ دانشجويان‌ كارداني‌ داده‌ نمي‌شود؟ پس‌ چرا دانشجويان‌ را در رده‌ دانش‌ آموزان‌ قرار دهيم‌؟ چرا دانشجوي‌ كارداني‌ را بجاي‌ اينكه‌ در جوار دانشجوي‌ كارشناسي‌ و دكتري‌ علمي‌ كاربردي‌ قرار گيرد در كنار و همجوار و همسفره‌ هنرآموزان‌ و دانش‌آموزان‌ باشد؟  مگر از يك‌ سوراخ‌ چند بار بايد نيش‌ خورد؟  آيا تجربه‌ انستيتوهاي‌ تكنولوژي‌ و هنرستانهاي‌ جوار براي‌ ما كافي‌ نبوده‌ است‌؟ يك‌ بحث‌ اصلي‌ ما در بررسي‌ عوامل‌ موثر در آموزش‌ تكنسين‌ بحث‌ موضع‌ منفي‌ خانواده‌ها و جوانان‌ نسبت‌ به‌ اين‌ آموزشها بود يكي‌ از عواملي‌ كه‌ اين‌ مواضع‌ را ايجاد مي‌كند همين‌ دست‌ دوم‌ تلقي‌ شدن‌ است‌. در نظام‌ آموزش‌ و پرورش‌ تكنسين‌ با سيزده‌ سال‌ آموزش‌ و درنظام‌ آموزش‌ عالي‌ تكنسين‌ با چهارده‌ سال‌ آموزش‌ همين‌ يكسال‌ اختلاف‌ بعدها براي‌ ما مسئله‌ اختلاف‌ بين‌ دو دسته‌ از تكنسين‌ها و مسئله‌ فرهنگي‌ جديدي‌ ايجاد مي‌كند اگر امكان‌ اينكه‌ كسي‌ در مدت‌ 13 سال‌ آموزش‌، تكنسين‌ شود وجود داشته‌ باشد بايد در همه‌ جاي‌ نظام‌ آموزشي‌ امكان‌ پذير باشد و اگر نه‌، در هيچ‌ جا نبايد اين‌ امكان‌ وجود داشته‌ باشد چرا كه‌ در هر دو نظام‌ آموزش‌ و پرورش‌ و آموزش‌ عالي‌ آموزش‌ تكنسين‌ به‌ عنوان‌ آموزش‌ علمي‌ ـ كاربردي‌ تلقي‌ مي‌شود و هيچ‌ يك‌ رجحاني‌ بر هم‌ ندارند و نبايستي‌ داشته‌ باشد.اگر مي‌خواهيم‌ آموزش‌ تكنسيني‌ هويت‌ خاص‌ خويش‌ را بيابد بايد بدانيم‌ كه‌ دانشجوي‌ تكنسيني‌ بايد امكان‌ ارتقاي‌ شغلي‌ و ارتقاي‌ تحصيلي‌ را جلوي‌ راه‌ خود ببيند دليل‌ نويسنده‌ از انتخاب‌ نام‌ "آموزشهاي‌ عالي‌ كوتاه‌ مدت‌" براي‌ اين‌ مقاله‌ بجاي‌ نام‌ گوياتر "آموزشهاي‌ كارداني‌ عنايت‌ به‌ همين‌ موضوع‌ و بعد فرهنگي‌ است‌. تلقي‌ جامعه‌ از آموزش‌ تكنسيني‌ بايد تلقي‌ يك‌ مقطع‌ آموزش‌ عالي‌ و ازتكنسين‌ به‌ عنوان‌ يك‌ متخصص‌ درحد متوسط‌ باشد، متخصصي‌ كه‌ امكان‌ ارتقاء شغلي‌ و تحصيلي‌ براي‌ او فراهم‌ است‌.

                         2ـ مشكلات‌ آموزشهاي‌ عالي‌ كوتاه‌ مدت‌ جداي‌ از مشكلات‌ آموزش‌ عالي‌ نيست‌  آموزش‌ عالي‌ كوتاه‌ مدت‌ در كشور ما از يك‌ نظام‌ همخوان‌ و انسجام‌ يافته‌ برخوردار نيست‌.  مشكلات‌ در دو دسته‌ كلي‌ قرار مي‌گيرند مشكلات‌ ساختاري‌ و مشكلات‌ غيرساختاري‌ با توجه‌ به‌ اينكه‌ مشكلات‌ غير ساختاري‌ از مشكلات‌ ساختاري‌ سرچشمه‌ مي‌گيرند در اينجا به‌ اهم‌ مشكلات‌ ساختاري‌ اشاره‌ مي‌كنيم‌.

 الف‌) تعدد مراجع‌ مختلف‌ تصميم‌گيري‌ آموزش‌ عالي‌ كوتاه‌ مدت‌ در سطح‌ ملي‌ و فقدان‌ هماهنگي‌ في‌ مابين‌ و تداخل‌ مضر بين‌ وظايف‌ اين‌ مراجع‌.

 ب‌) عدم‌ توافق‌ برسر راهبردها و خط‌ مشي‌هاي‌ آموزش‌ عالي‌ كوتاه‌ مدت‌ بنحوي‌ كه‌ امكان‌ برنامه‌ريزي‌ عملياتي‌ موثر را از كارشناسان‌ و مسئولان‌ مراكز آموزش‌ عالي‌ كوتاه‌ مدت‌ سلب‌ نموده‌ است‌.

 ج‌) فقدان‌ فضاي‌ حياتي‌ و جايگاه‌ تشكيلاتي‌ مناسب‌ آموزشهاي‌ عالي‌ علمي‌ ـ كاربردي‌ و به‌ تبع‌ آن‌ عالي‌ كوتاه‌ مدت‌ دروزارت‌ فرهنگ‌ وآموزش‌ عالي‌ و دانشگاهها.

 د) وجود جريانات‌ موازي‌ اجرايي‌ غير هماهنگ‌ و غير حمايت‌ كننده‌ آموزش‌ عالي‌ كوتاه‌ مدت‌ وابسته‌ به‌ وزارتخانه‌هاي‌ آموزشي‌ و غيرآموزشي‌.

 ه ) فقدان‌ زمينه‌ مناسب‌ براي‌ بحث‌ كارشناسي‌ بين‌ صاحبنظران‌ آموزش‌ عالي‌ كوتاه‌ مدت‌

 

 پيشنهادها

                         با عنايت‌ به‌ اينكه‌ مشكلات‌ ساختاري‌ را مطرح‌ نموديم‌ و از بيان‌ مشكلات‌ غير ساختاري‌ بدليل‌ پرهيز از ادامه‌ كلام‌ خودداري‌ كرديم‌ در اينجا به‌ بيان‌ پيشنهاداتي‌ مي‌پردازيم‌ كه‌ جنبه‌ ساختاري‌ دارند چرا كه‌ بدون‌ اغراق‌ معتقديم‌ مشكلات‌ ما عمدتاً ساختاري‌ است‌ بنابراين‌ راه‌ حلها و پيشنهادات‌ هم‌ بايد ساختارها را نشانه‌ روند تذكار اين‌ نكته‌ لازم‌ است‌ كه‌ اين‌ پيشنهادها هر يك‌ مكمل‌ ديگري‌ بوده‌ و رابطه‌ نظامند دارند و در صورت‌ اجراي‌ همه‌ آنها با هم‌، مي‌توان‌ به‌ نتايج‌ موردنظر رسيد. اجراي‌ اين‌ پيشنهاد و كنارگذاشتن‌ مابقي‌ مشكل‌ گشا نيست‌. با توجه‌ به‌ اين‌ تذكار پيشنهاد مي‌كنيم‌:

 1ـ با توجه‌ به‌ تأخر توجه‌ عملي‌ به‌ آموزشهاي‌ عالي‌ كوتاه‌ مدت‌ و بطور كلي‌ آموزشهاي‌ عالي‌ علمي‌ ـ كاربردي‌ ضرورت‌ دارد حداقل‌  اصل‌ پنجاه‌، پنجاه‌  بين‌ آموزشهاي‌ علمي‌ محض‌ و آموزشهاي‌ علمي‌ كاربردي‌ در ساختار ستادي‌ و اجرايي‌ آموزش‌ عالي‌ كشور ملحوظ‌ گردد. براي‌ مثال‌ در تشكيلات‌ وزارت‌ علوم‌ بجاي‌ اينكه‌ يك‌ معاونت‌ آموزشي‌ داشته‌ باشيم‌ دو معاونت‌ آموزشي‌ ايجاد كنيم‌ يك‌ معاونت‌ آموزش‌ علمي‌ ـ كاربردي‌ و يك‌ معاونت‌ آموزش‌ علمي‌ ـ محض‌ و يا اينكه‌ در تشكيلات‌ شوراي‌ عالي‌ برنامه‌ريزي‌ به‌ جاي‌ اينكه‌ يك‌ گروه‌ هشتم‌ علمي‌ ـ كاربردي‌ داشته‌ باشيم‌ حداقل‌ چهارگروه‌ برنامه‌ريزي‌ علمي‌ ـ كاربردي‌ و چهار گروه‌ علمي‌ ـ محض‌ هر چند كه‌ اگر حق‌ مطلب‌ را بخواهيم‌ با توجه‌ به‌ تأخر حداقل‌ 60 ساله‌ (از تاسيس‌ دانشگاه‌ تهران‌) در اين‌ زمينه‌ نسبت‌ها مي‌تواند بنفع‌ علمي‌ ـ كاربردي‌ مثلاً 80 به‌ 20 باشد.

 2ـ با توجه‌ به‌ اينكه‌ در دوران‌ جديد اصل‌ تمايز يافتگي‌ ساختاري‌ مطرح‌ است‌ و تقسيم‌ تخصصي‌ كار رو به‌ گسترش‌ است‌ وامر آموزش‌ عالي‌ يك‌ امر تخصصي‌ است‌ جريانات‌ موازي‌ حداقل‌ در آموزش‌ عالي‌ دولتي‌ در هم‌ ادغام‌ شود و برنامه‌ريزي‌ آموزش‌ عالي‌ دولتي‌ تحت‌ پوشش‌ وزارت‌ فرهنگ‌ و آموزش‌ عالي‌ باشد.

 3ـ حداقل‌ پنجاه‌ درصد از دانشگاهها كه‌ شامل‌ دانشگاههاي‌ درجه‌ يك‌ هم‌ بشود به‌ آموزشهاي‌ عالي‌ علمي‌ ـ كاربردي‌ از كارداني‌ تا دكتري‌ بپردازند.

 4ـ براي‌ اجراي‌ اين‌ نهضت‌ فرهنگي‌، منابع‌ انساني‌ موجود بازآموزي‌ و منابع‌ انساني‌ جديد تربيت‌ شوند. هيچ‌ فرد ونهادي‌ دفع‌ نشود و جاذبه‌ بردافعه‌ غلبه‌ داشته‌ باشد.

 5ـ براي‌ زمينه‌سازي‌ تحقق‌ پيشنهادات‌ اخيرالذكر كميته‌اي‌ تحت‌ عنوان‌ "كميته‌ نجات‌ و اعاده‌ حيثيت‌ آموزشهاي‌ علمي‌ ـ كاربردي‌" با شركت‌ علاقمندان‌ تاسيس‌ و مشغول‌ فعاليت‌ شود.

                بيائيد همه‌ با هم‌ صادقانه‌ خود را باور كنيم‌ و به‌ خاطر بياوريم‌ كلام‌ آن‌ عزيز از دست‌ رفته‌ را كه‌ پيري‌ فرزانه‌ در فقدانش‌ گفت‌ او يك‌ ملت‌ بود. آيت‌ الله‌ مظلوم‌ شهيد بهشتي‌ كلامي‌ دارند كه‌ بسيار زيبا و متناسب‌ با حال‌ و هوا و نياز ماست‌ ايشان‌ فرمودند:

 انقلاب‌ اسلامي‌، انقلاب‌ آرمانهاست‌، انقلاب‌ تسليم‌ به‌ واقعيتهانيست‌.

 

 منابع و مآخذ

 

 

 

توجه :

اين مقاله در نخستين سمينار آموزش عالي در ايران كه در آبان ماه 1375 برگزار گرديد ارائه شد.اصل مقاله در جلد دوم مجموعه مقالات سميناردر صفحه 137 تا 168 چاپ شده است. مجموعه مقالات توسط انتشارات دانشگاه علامه طبا طبائي در سال 1376 در دو جلد منتشر شد. به دليل مسائل فني نمودارها و زير نويس صفحات مقاله در متن حاضر حذف شده است.

 

 

 

بازگشت به فهرست مقالات